Unikalne i sprawdzone teksty

Gustaw Morcinek – biografia i charakterystyka twórczości

Biografia

Gustaw Morcinek – polski prozaik pochodzący ze Śląska, nauczyciel i działacz publicystyczny. Przyszedł na świat 25 sierpnia 1891 r. w Karwinie na Śląsku Cieszyńskim (zmarł 20 grudnia 1963 r. w Krakowie).

Pochodził z ubogiej rodziny i był najmłodszy z czwórki rodzeństwa. Po śmierci ojca – Józefa Morcinka cały trud utrzymania rodziny spadł na matkę. Augustyn (takim imieniem został ochrzczony Gustaw), chcąc pomóc matce finansowo, po ukończeniu szkoły ludowej w wieku 16 lat rozpoczął pracę w kopalni. Dzięki wsparciu górników udało mu się zebrać odpowiednią kwotę na dalszą edukację i trzy lata później zaczął uczęszczać do nauczycielskiej szkoły ludowej w Białej (ukończył ją w 1914 r.).

Wraz z wybuchem I wojny światowej został powołany do wojska. Niedługo potem rozpoczął pracę jako nauczyciel w Skoczowie (lata 1920 – 1936). Z sukcesem potrafił łączyć pracę zawodową z działalnością literacką i publicystyczną. Angażował się też w politykę – był działaczem akcji plebiscytowej na rzecz przyłączenia do Polski Śląska Cieszyńskiego.

W latach 1937 – 1939 przebywał za granicą w wielu krajach Europy Zachodniej (we Francji, Włoszech, Austrii, Niemczech i Danii). Krótko przed wybuchem II wojny światowej powrócił do Polski. Pierwszego zaś września 1939 r. wyjechał do Lwowa, skąd powrócił do Skoczowa na przełomie września i października. Niestety 6 października został aresztowany przez niemieckie gestapo, a następnie osadzony w niemieckich obozach koncentracyjnych (lata 1939 – 1945). Powodem aresztowania była jego przedwojenna działalność antyniemiecka. Proponowano mu co prawda podpisanie volkslisty, dzięki której mógł się uwolnić, ale stanowczo odmówił.

W 1946 r. Morcinek znów wrócił do Polski i zamieszkał na Śląsku. W tym czasie władza zapewniała mu bardzo dobre warunki do pracy, a mimo to jego powojenna twórczość nie cieszyła się już takim uznaniem jak utwory przedwojenne. Chcąc odwdzięczyć się władzy za jej przychylność, został członkiem PZPR. W latach 1952 – 1956 był też posłem na Sejm II kadencji. W okresie powojennym związał się też politycznie ze Stronnictwem Demokratycznym. Niesłusznie przypisywano mu autorstwo pomysłu przemianowania nazwy Katowic na Stalinogród (tak naprawdę nazwa ta został zmieniona uchwałą z 7 marca podpisaną przez Bolesława Bieruta i Aleksandra Zawadzkiego). Cała sprawa odbiła się przykrym echem i niekorzystnie wpłynęła na dotychczas przyjazny i pełen szacunku stosunek katowiczan do pisarza i jego twórczości.

Gustaw Morcinek otrzymał wiele odznaczeń i nagród literackich (m. in. w 1951 r. Nagrodę Państwową II stopnia), a jego bogaty dorobek literacki przetłumaczono na języki obce i wydano za granicą.

Pisarz zmarł na białaczkę 20 grudnia 1963 r. w Krakowie. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie.

Charakterystyka twórczości

Pisarz debiutował w 1918 r. na łamach „Dziennika Cieszyńskiego” – ukazał się w nim artykuł „Wspomnienia z przewrotu w listopadzie 1918 r.”. W latach 20 – tych publikował tu swe utwory, współpracując jednocześnie z „Zaraniem Śląskim” (lata 1920 – 1931). Był też współzałożycielem grupy literackiej „Przedmieście”. Jego najbardziej znane utwory powstały jednak na przełomie lat 20 – tych i 30 – tych, kiedy to był on jedynym znaczącym śląskim polskojęzycznym prozaikiem. Morcinek pisał wówczas głównie utwory poświęcone tematyce górniczej i śląskiej.

Największy rozgłos przyniosły mu zbiór opowiadań „Serce z tamą” (1929 r.) i epicka powieść „Wyrąbany chodnik” (część 1 – 2, 1931, 1932 r.), a także „Narodziny serca” (1932 r.) i „Łysek z pokładu Idy” (1933 r.). Były to w większości utwory poświęcone tematyce górniczej i kreślące obraz Śląska w początkach XX w., które przyniosły pisarzowi powszechną sławę, a nawet uznanie samej Zofii Kossak, która nazwała go następcą Orkana.

Kolejno powstawały też jego powieści społeczno – obyczajowe i psychologiczne utrzymane w duchu katolicyzmu i nawiązujące do ludowych powiastek. Były to np.: „Byli dwaj bracia” (1930), „Inżynier Szeruda” (IKC 1936). Uznanie dzieci i młodzieży zdobyły zwłaszcza najbardziej lubiane przez nich utwory, czyli „Łysek z pokładu Idy”, „Gwiazdy w studni” i „Miasteczko nad rzeką”.

W swych utworach Morcinek starał się posługiwać wypróbowaną techniką – łączył autentyzm obserwacji z liryzmem i odrobiną humoru. Pisał nie tylko utwory poruszające ważne problemy społeczne. W jego bogatym dorobku znajdziemy powieści historyczne, a także powieści dla dzieci i młodzieży, a nawet baśnie nawiązujące do literatury popularnej, czyli tzw. śląskich „bajań” ludowych. Ważnym elementem jego twórczości była też rozbudowana epistolografia.

W swej powojennej twórczości starał się kontynuować problematykę dotyczącą Śląska i pracy górników („Pokład Joanny”, 1950 r.). Wojenno obozowe – przeżycia i traumatyczne wspomnienia z tamtego okresu zawarł m. in. w utworach: „Listy spod morwy” (1945), „Listy z mojego Rzymu” (1946), „Wybór pism” (tom 1-3, 1956).

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Fryderyk Schiller

Fryderyk Schiller urodził się w 1759 roku w rodzinie lekarza wojskowego. Dzieciństwo spędził szczęśliwie mimo problemów ojca który najpierw nie mógł...

John Boyne – biografia i charakterystyka...

Biografia John Boyne – irlandzki powieściopisarz. Urodził się w Dublinie 30 kwietnia 1971 r. Ponieważ od najmłodszych lat interesował się literaturą postanowił...

Adam Naruszewicz

Adam Naruszewicz urodził się w 1733 roku w Pińsku. Wcześnie osierocony związał się z Jezuitami i przyjął święcenia. Wiek XVIII nie był sprzyjający dla następców...

Józef Wybicki

Józef Wybicki należy do wyjątkowych postaci polskiego panteonu narodowego. „Mazurek Dąbrowskiego” którego był autorem stał się hymnem Rzeczypospolitej...

Kazimierz Moczarski – biografia...

Kazimierz Moczarski należy do rzadkiego rodzaju pisarzy którzy opublikowali tylko jedną znaczącą książkę – jednak tą jedną książką zapisali się w annałach...

Ewa Chotomska – biografia i charakterystyka...

Biografia Ewa Chotomska – polska pisarka i scenarzystka znana przede wszystkim jako autorka literatury dziecięcej a także tekstów piosenek dla dzieci; córka...

Anna Onimichowska – biografia...

Biografia Anna Onimichowska to polska poetka i dramatopisarka autorka wierszy i książek dla dzieci i młodzieży. Urodziła się 28 stycznia 1952 r. w Warszawie. Jest młodszą...

Eliza Orzeszkowa

Biografia Eliza Orzeszkowa z domu Pawłowska urodziła się 6 czerwca 1841. Zamieszkiwała Mikołowszczyzne położoną koło Grodna. Pochodząca z zamożnej rodziny kobieta...

Dante Alighieri – biografia i...

Biografia Dante Alighieri urodził się w maju 1265 roku we Florencji w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej. Niewiele wiadomo na temat poszczególnych członków...