Unikalne i sprawdzone teksty

Jan Potocki

Jan Potocki należy do najciekawszych, a zarazem najbardziej znanych w świecie twórców epoki Oświecenia, pochodzących z Polski. Istnieją zarazem wątpliwości, czy można zaliczać go do twórców literatury polskiej, skoro Potocki tworzył niemal wyłącznie po francusku, zaś z posługiwaniem się językiem polskim, jak sam przyznawał, miał pewne problemy.

Potocki urodził się w Pikowie na Podolu w 1861 roku, w arystokratycznej rodzinie, spokrewnionej z najmożniejszymi rodami Rzeczypospolitej. Odebrał staranne wykształcenie zagraniczne, przez pewien czas był również porucznikiem wojska austriackiego oraz służył w szeregach Kawalerów Maltańskich na Morzu Śródziemnym. W ciągu życia uchodził raczej za kosmopolitę, niemniej w okresie dążeń do zreformowania Polski, pełnił funkcję posła na Sejm Wielki. Wówczas założył też drukarnie i w wydawanej po francusku gazecie rozpowszechniał w sferach międzynarodowych idee naprawy państwa polskiego.

Po rozbiorach Potocki prawdopodobnie przestał uważać się za Polaka – nie należało to do rzadkości i było zgodne z ówczesnymi pojęciami, równającymi przynależność narodową z byciem obywatelem danego państwa. A skoro państwo nie istniało, uważano, zaniknął także naród. Okazało się to nieprawdą, jednak przed udziałem w patriotycznych próbach odbudowy Polski powstrzymywało Potockiego arystokratyczne pochodzenie – potępiał powstania i rewolucje, kojarzące mu się z rewolucja francuską. W okresie wojen napoleońskich podjął natomiast współpracę z Adamem Jerzym Czartoryskim, pełniącym wówczas funkcję ministra spraw zagranicznych carskiej Rosji. W ramach owej współpracy Potocki brał udział w nieudanym poselstwie do Chin, a także przygotowywał memoriały, w których kreślił projekty ekspansji na wschód. Z tego powodu wielu badaczy (prof. Daniel Beauvois, prof. Andrzej Nowak) uznaje go za ideologa imperializmu rosyjskiego.

Jan Potocki wiele czasu poświęcił na podróże – zwiedził m.in. Turcję, Egipt, Hiszpanię i Maroko. Z tych wypraw pozostawił listy i dzienniki (wydane wspólnie jako „Podróże"), zainspirowały one również jego najsłynniejsze dzieło, „Rękopis znaleziony w Saragossie”. Potocki uważał się za polityka oraz historiozofa – nie odniósł sukcesu w żadnej z tych dziedzin. Starania z okresu Sejmu Wielkiego, jak i projekty przygotowywane dla cara przechodziły bez większego echa. Nie udało mu się także zyskać uznania jako badaczowi dziejów – z dzisiejszej perspektywy jego ambitne próby ujęcia w jednym systemie praw rządzących rozwojem cywilizacji uchodzić mogą jedynie za ciekawostkę. Za życia sławę zdobył Potocki tylko na gruncie towarzyskim – uchodził za oryginała i podejmował ciekawiące wyższe sfery przedsięwzięcia, takie jak lot balonem nad Warszawą. Korespondował również z wielkimi osobistościami swojej epoki, takimi jak Stanisław August Poniatowski, czy Joseph de Maistre.

Potocki starzał się w osamotnieniu, zmagając się z problemami finansowymi. W 1815 roku popełnił samobójstwo – według późniejszych legend miał strzelić do siebie srebrną kulą, uznając, iż zmienia się upiora.

Popularność zdobył dopiero po śmierci, w związku z publikacją „Rękopisu znalezionego w Saragossie”. Pracował nad powieścią przez ostatnie dwadzieścia lat życia i zdążył opublikować jej fragmenty. Całość ukazałaś się dopiero w polskim tłumaczeniu w 1847 roku – pełne wydanie dzieła po francusku miało miejsce dopiero ponad sto lat później. W 1965 roku Wojciech Jerzy Has zekranizował dzieło Potockiego, tworząc jeden z najważniejszych filmów w polskiej kinematografii.

„Rękopis...” to powieść szkatułkowa – z jednej historii wyrastają kolejne, później zaś przeplatają się z wcześniejszymi lub dają początek kolejnym historiom. W książce wykorzystane zostały elementy fantastyczne, pojawiają się demony oraz Żyd Wieczny Tułacz. Wbrew pozorom jednak, nie należy jej uznawać za utwór zapowiadający romantyzm – pod pozorami cudowności kryje się niezwykle racjonalny i precyzyjny obraz świata. „Rękopisem…” entuzjazmował się między innymi Aleksander Puszkin, a do dzisiaj ma on wielką rzeszę wielbicieli, również zagranicą – chociaż zapewne Potocki nie przewidziałby, że pisana dla rozrywki powieść stanie się główną częścią jego spuścizny.


 

Rozwiń więcej
Jan Potocki / za: wikipedia.en

Losowe tematy

Jadwiga Korczakowska – biografia...

Biografia Jadwiga Korczakowska – polska poetka prozaik autorka wierszy i książek dla dzieci a także sztuk scenicznych i słuchowisk radiowych. Urodziła się 6 lutego...

Adam Bahdaj – biografia i charakterystyka...

Biografia Adam Bahdaj (ps. Jan Kot Dominik Damian) – niezwykle uzdolniony pisarz pochodzenia polskiego a także tłumacz z języka węgierskiego; ojciec Marka Bahdaja –...

Patrick Süskind – biografia i...

Biografia Patrick Süskind – niemiecki pisarz autor sztuk teatralnych twórca scenariuszy do filmów i seriali. Urodził się w 1949 r. w Niemczech. Bardzo...

Władysław Stanisław Reymont –...

Biografia Władysław Stanisław Reymont urodził się w 1867 roku we wsi Kobiele Wielkie w województwie piotrkowskim. Pochodził z rodziny o korzeniach chłopskich jego...

Szymon Szymonowic

Julian Krzyżanowski wybitny historyk literatury przyznał Szymonowi Symonowicowi miano najwybitniejszego poety wśród następców Kochanowskiego. Szymonowic urodził...

Adam Asnyk

Biografia Adam Asnyk to poeta który urodził się w 1938 roku 11 września. Jego młodość była czasem nauki ale i działalności na rzecz państwa. Studiował między...

Gustaw Herling-Grudziński – biografia...

Biografia Gustaw Herling-Grudziński urodził się w 1919 roku w Kielcach. Pochodził z rodziny żydowskiej. Ukończył Gimnazjum im. Mikołaja Reja a następnie studiował polonistykę...

Halina Rudnicka – biografia i...

Biografia Halina Rudnicka (właśc. Halina Hausman) – polska pisarka publicystka nauczycielka pochodzenia żydowskiego; autorka książek i podręczników dla dzieci...

Maria Kownacka – biografia i charakterystyka...

Biografia Maria Kownacka – polska pisarka autorka „Dziennika Dziecięcego” a także sztuk scenicznych i słuchowisk radiowych dla dzieci. Urodziła się w 1894...