Unikalne i sprawdzone teksty

Mikołaj Sęp-Szarzyński

Biografia

Mikołaj Sęp-Szarzyński powszechnie uznawany jest za, obok Jana Kochanowskiego, najwybitniejszego twórcę staropolskiej literatury. Okres jego aktywności przypadł na czas przełomu renesansu i baroku, a więc epok sprzecznych, odróżniających się pod względem światopoglądu.

O samym poecie wiadomo bardzo niewiele. Przyszedł on na świat ok. 1550 roku w okolicach Lwowa (w Zimnej Wodzie lub Rudnie). Należał do rodziny szlacheckiej herbu Junosza, a jego ojciec był podstolim lwowskim i właścicielem Zimnej Wody. Sam ród Szarzyńśkich pochodził z Mazowsza, dokładniej z Szarzyna.

Przyszły poeta rozpoczął edukację we Lwowie, najpewniej pod okiem Benedykta Herbesta. Następnie przeniósł się do Wittenbergi i Lipska. Badacze jego życia i historycy podejrzewają, że Szarzyński odrzucił możliwość studiowania na Akademii Krakowskiej, ponieważ propagowanym tam wyznaniem był katolicyzm. W czasie pobytu poza granicami Rzeczypospolitej, przypuszczalnie w towarzystwie Stanisława Starzechowskiego – protestanta i przyjaciela Szarzyńskich, młody żak miał okazję wiele podróżować, głównie po Italii i Szwajcarii.

Po powrocie do Rzeczypospolitej Mikołaj Sęp-Szarzyński musiał zmierzyć się z kwestią problemów finansowych nieżyjącego już ojca. W tym czasie obracał się głównie w kręgach jezuitów i dominikanów, co zaowocowało narodzinami żarliwej religijności (Szarzyński był katolikiem).

Swój pierwszy utwór napisał prawdopodobnie ok. 1567 r. – być może było to krótkie epitafium w łacinie, które stworzył, by uczcić ojca Stanisława Starzechowskiego. Wiadomo także, że bywał częstym gościem na dworach szlacheckich, gdzie prezentował swoje dzieła i uczestniczył w intelektualnych dysputach. Wielki wpływ miał na niego spowiednik – Antonin z Przemyśla. To właśnie dzięki niemu Szarzyński poznał dokonania Ludwika z Grenady i pod jego kierunkiem rozwijał swój światopogląd.

Jeden z najwybitniejszych twórców polskiego baroku zmarł w wieku ok. 31 lat. Jego dorobek artystyczny zebrał Stanisław Starzechowski, który odszedł zaledwie rok później. Wtedy dziełami Mikołaja Sępa Szarzyńskiego zaopiekował się jego brat – Jakub Sęp Szarzyński – publikując w 1601 „Rytmy albo wiersze polskie”.

Charakterystyka twórczości

Całościowy obraz twórczości Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego stworzony został na podstawie 50 utworów zebranych przez jego brata. Reszta, najprawdopodobniej bardziej pokaźna część, uległa rozproszeniu.

Poeta ten zaliczany jest do grona najwybitniejszych literatów polskiego baroku, a jego dzieła wpisują się w nurt metafizyczny. Jako ich najważniejszy motyw jawią się kwestie religijne, które podmiot liryczny porusza w charakterystyczny, żarliwy sposób. Zaś wśród najważniejszych środków wyrazu można wymienić typowe dla epoki koncepty, paradoksy, puenty, aliteracje i rozbudowane opisy.

„Rytmy albo wiersze polskie”, które ukazały się w 1601 r., zawierają cykl sześciu sonetów. Badacze literatury przypuszczają, iż było to pierwsze przeniesienie formy sonetu angielskiego na grunt polskiej literatury, co stanowi niepodważalny dowód doskonałego wykształcenia i świetnej znajomości ówczesnej kultury przez Szarzyńskiego. Ponadto znajdują się w nim pieśni będące parafrazami biblijnych psalmów, pieśni teocentryczne, epitafia oraz erotyki, jednak w odniesieniu do tych ostatnich autorstwo wciąż pozostaje kwestią sporną.

Twórczość Szarzyńskiego była dobitnym przykładem przejścia z renesansowego antropocentryzmu w charakterystyczny dla baroku teocentryzm. Wśród inspiracji filozoficznych wybitnego poety wymienia się przede wszystkim Boecjusza, Klaudiusza Ptolemeusza i Ludwika z Grenady (dominikańskiego mistyka).

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Ernest Hemingway – biografia i...

Mało który pisarz wykreował sobie tak charakterystyczny wizerunek jak Ernest Hemingway. Jego image porównywać można raczej z największymi gwiazdami Hollywood...

Julia Duszyńska – biografia i...

Biografia Julia Duszyńska to polska pisarka autorka książek i czytanek dla dzieci. Przyszła na świat 24 kwietnia 1898 r. w Wolsku w Rosji. Zmarła natomiast 16 listopada...

Bruno Jasieński – biografia i...

Bruno Jasieński to postać skomplikowana i kontrowersyjna. Trudno wystawić jednoznaczną opinię o tym futuryście miłośniku komunizmu a zarazem jego ofierze. Urodził się...

Mira Jaworczakowa – biografia...

Mira Jaworczakowa – polska pisarka autorka niezwykle popularnych powieści dla dzieci i młodzieży oraz opowiadań historycznych chętnie czytanych od pokoleń. Urodziła...

Patrick Süskind – biografia i...

Biografia Patrick Süskind – niemiecki pisarz autor sztuk teatralnych twórca scenariuszy do filmów i seriali. Urodził się w 1949 r. w Niemczech. Bardzo...

Krystyna Drzewiecka – biografia...

Krystyna Drzewiecka z wykształcenia historyk zasłynęła jako autorka interesujących i jedynych w swoim rodzaju książek dla najmłodszych czytelników. Szersze grono...

Jan Kochanowski

Urodzony w 1530 roku Jan Kochanowski herbu Korwin uznawany jest za jednego z najważniejszych polskich twórców renesansowych. Wybitność tego autora przekracza...

Stanisław Lem – biografia i charakterystyka...

Biografia Stanisław Lem urodził się 12 września 1921 r. we Lwowie. Był synem Samuela Lehma lwowskiego lekarza który w młodości podejmował całkiem udane próby...

Stanisław Wyspiański - biografia...

Biografia Stanisław Wyspiański urodził się w 1869 roku w Krakowie. Był synem rzeźbiarza i fotografika Franciszka Wyspiańskiego i Marii z Rogowskich. Pracownia ojca mieściła...