Unikalne i sprawdzone teksty

Konceptyzm i marinizm w poezji Jana Andrzeja Morsztyna

Twórczość poetycka Jana Andrzeja Morsztyna postrzegana jest dzisiaj jako niezwykle wartościowe zjawisko doby polskiego baroku. Doskonale wykształcony poeta – polityk zakorzenił na rodzimym gruncie nurty popularne w ówczesnej Europie. Główne źródła jego inspiracji prowadziły do Italii, gdzie narodził się marinizm, oraz Hiszpanii i Portugalii, czyli miejsca powstania konceptyzmu.

Giambattista Marino (1569 – 1625) był włoskim poetą, jednym z najważniejszych przedstawicieli tamtejszego baroku. Wśród założeń przyświecających jego twórczości dominowało przeświadczenie o konieczności zszokowania i zaskoczenia odbiorcy poprzez kunsztowną, wyrafinowaną formę, niebanalne skojarzenia i przykuwające uwagę figury retoryczne. Właśnie na kanwie jego działalności rozwinął się marinizm, czyli nurt w poezji, którego założenia pokrywały się z poglądami włoskiego poety. Warto jeszcze nadmienić, iż głównym tematem podejmowanym przez marinistów była miłość.
W twórczości Jana Andrzeja Morsztyna uwidaczniają się wpływy marinizmu. Znaczna część liryków zgromadzonych w zbiorach tego poety (dwie księgi „Lutni” powstające w okresie 1638 – 1661 oraz datowana na 1647 „Kanikuła albo Psia Gwiazda”) to erotyki. Przykuwają one uwagę nie tylko zaskakującym ujęciem tematu, ale także zmyślną, niebanalną formą. Pochodzący z „Kanikuły…” utwór „Jabłka” skrywa pochwałę kobiecej fizyczności pod zaskakującą metaforyką. Z kolei „Do panny”, czyli wiersz z tomu „Lutnia”, relacje między podmiotem lirycznym a adresatką utworu przyrównuje do wojny.

Drugą inspiracją Jana Andrzeja Morsztyna był konceptyzm, którego powstanie datowane jest na XVI stulecie. Główne założenie tego niesamowicie bogatego i złożonego nurtu (w jego ramach wyodrębnił się m. in. kultyzm, czyli prąd zwracający uwagę na kwiecistość i zaawansowanie języka) opierało się na wykorzystaniu pomysłu, czyli konceptu. Zbudowane w ten sposób zestawienie miało ukazywać zarówno związki oraz podobieństwa, jak i różnice. Sama myśl przewodnia wywodziła się z przeświadczenia, iż sztuka powinna angażować każdą sferę ludzkiej świadomości – także umysł, dla którego pożywką miały być rozbudowane, niebanalne metafory (natomiast piękno słów przypisywano oczom, zaś doskonałe brzmienie uszom).

Znaczna część wierszy Jana Andrzeja Morsztyna zawiera przemyślane koncepty, jakie pozwalały nie tylko zaskakiwać czytelnika, ale także skłaniać go do refleksji. Szczególną rolę zdaje się odgrywać ich niejednoznaczność – oprócz głównego zestawienia ważną funkcję pełniły także jego poszczególne człony, rozszerzając tym samym pole interpretacji utworu. Doskonałym przykładem takiego liryku jest powszechnie znany wiersz „O swej pannie”, w którym podmiot liryczny za pośrednictwem ikonu (zestawienia porównań i metafor) opiewa piękno tytułowej panny.

Twórczość Jana Andrzeja Morsztyna to zjawisko niebywale bogate i różnorodne. Najważniejszymi inspiracjami polskiego poety rzeczywiście były marinizm i konceptyzm, lecz czerpał on także z dorobku literatury antycznej oraz z dzieł pisarzy renesansu. Dlatego poszczególne utwory są trudne do zamknięcia w ramach jednego prądu umysłowego, gdyż stanowią raczej syntezę różnorodnych założeń, jaką Morsztyn z niesamowitą sprawnością ubrał w słowa, wykorzystując tworzywo języka polskiego.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Bohater negatywny w literaturze...

Mawia się często że tym co najbardziej fascynuje czytelników są postacie czarnych charakterów. Chyba każdy słyszał opinie w rodzaju „tak główny...

O swej pannie Jan Andrzej Morsztyn...

„O swej pannie” Jana Andrzeja Morsztyna to krótki bo liczący zaledwie osiem wersów utwór który reprezentuje barokowy nurt marinizmu....

Ida sierpniowa – streszczenie...

Streszczenie Główną i tytułową bohaterką utworu jest piętnastoletnia niezbyt urodziwa dziewczyna – Ida Borejko. Była chuda przygarbiona a twarz pokrywała...

Pokolenie II – interpretacja i...

Krzysztof Kamil Baczyński poświęcił dużą część swojej twórczości na rozważanie losu swojego i swoich rówieśników. Należał on do tak zwanego...

Psałterz Dawidów - opracowanie

„Księga Psalmów” od wieków należała do szczególnie popularnych części Pisma Świętego. Dość powiedzieć że odwołują się do niej jeszcze...

Opowiadania – streszczenie ogólne...

Geneza „Opowiadania” Tadeusza Borowskiego ukazały się drukiem w 1947 roku pod tytułem „Pożegnanie z Marią”; rok później został zaś wydany...

Janko Muzykant – opracowanie problematyka...

Czas i miejsce akcji geneza Utwór to nowela która została napisana przez Henryka Sienkiewicza w Paryżu a która jest wyrazem typowego dla pozytywistów...

Mit o czterech wiekach ludzkości-...

Interpretacja Mit o czterech wiekach ludzkości jest opowieścią o etapach rozwoju ludzkości. Jako pierwszy pokazany zostaje wiek złoty którego obraz jest idylliczny...

Wędrówka do Ziemi Obiecanej –...

Streszczenie Wyprowadzenie Izraelitów z Egiptu przez Mojżesza oraz wędrówka do Ziemi Obiecanej stanowią centralne wydarzenia Księgi Wyjścia. Z Egiptu Izraelici...