Unikalne i sprawdzone teksty

Treny Jana Kochanowskiego wyrazem dramatu poety, człowieka i artysty

Jan Kochanowski poświęcił jedno ze swoich najważniejszych dzieł, cykl Treny, swojej zmarłej córce, Urszulce. Było to posunięcie, jak na jego epokę, niezwykłe. Utwory żałobne poświęcano zazwyczaj wpływowym osobistościom, mężom stanu, wodzom. Natomiast polski poeta pisze o dziecku, które nie miało „więcej nad trzydzieści miesięcy”. Z powodu wysokiej śmiertelności dzieci, w czasach Kochanowskiego nie przywiązywano specjalnej uwagi do śmierci kilkulatka. Wpisywało się to w normalny porządek rzeczy. Kochanowski reaguje jednak inaczej – rozpaczą i poświęceniem pamięci cyklu wierszy.

By wyrazić swe cierpienie poeta przyzywa wszystki płacze, Wszytki troski na świecie, wszytki wzdychania/I żale, i frasunki, i rąk łamania (Tren I). Ubranka i rzeczy należące do Urszulki ciągle mu ją przypominają. Rozważa, jakie radości życia zabrała dziecku przedwczesna śmierć. Boleje nad tym, iż jedynym posagiem, jaki daje córce jest bryłka ziemi (Tren VII).

Kochanowski jest artystą i to artystą renesansowym. By wyrazić swe żale sięga więc po bogatą starożytną tradycję literacką i mitologiczną, bliską ówczesnym wykształconym ludziom. Nie oznacza to jednak, iż nie żal, ubrany w kostium greckich mitów, nie jest żalem prawdziwym. Kochanowski nadaje antycznym motywom nowe życie. Przykładowo, wykorzystuje mit o Niobe, by we wstrząsających słowach przedstawić sytuację każdego zrozpaczonego człowieka, w tym siebie samego:

Ten grób nie jest martwy, ten martwy nie w grobie,
Ale samże jest martwym, samże grobem sobie

Kilkukrotnie artysta wprost odwołuje się do poezji. W Trenie II mówi, iż wolałby pisać błahe fraszki, niż wiersze żałobne, chociaż mają one większą wartość. W Trenie XV zwraca się do swojej lutni (poezji), przypominając sobie, iż właśnie w sztuce znajdują ludzie pociechę. W Trenie XIV chciałby wyruszyć do piekieł, śladami mitycznego Orfeusza, by swoją twórczością wzruszyć boga podziemi i uzyskać pozwolenie na zabranie córki na ziemię. Te kilka uwag, rozsianych po cyklu, świadczy, iż dla Kochanowskiego poezja jest czymś istotnym, przynosi ukojenie, nawet jeśli nie pozwala pokonać śmierci.

Istotny jest wątek filozoficzny trenów. Poeta wyznawał filozofię starożytnych stoików, zalecających pogodzenie się z wyrokami losów, pogodę wobec cierpienia i dostrzegania harmonii świata. Jednak autor zauważa, że tak naprawdę mądrość nie pomaga sobie radzić z bólem. Wobec cierpienia człowiek wykształcony jest tak samo bezradny, jak prostaczkowie. Wątpi w samą ideę cnoty i dobra. Kogo kiedy pobożność jego ratowała?, pyta.

Próby poznania świata są daremne:

Wspinamy się do nieba, Bożę tajemnice
Upatrując; ale wzrok śmiertelnej źrzenice
Tępy na to

Tren XIX, ostatni z cyklu, przywraca harmonię, zarówno uczuciową, jak i intelektualną. We śnie zjawia się Kochanowskiemu zmarła matka, trzymająca na rękach Urszulkę. Przypomina poecie, że po śmierci ludzie nadal żyją i to życiem lepszym niż na ziemi. Nie znają bowiem cierpienia, bóli i trosk przemijania. Jeśli, jak zauważał wcześniej poeta, człowiek nie może poznać tajemnic świata, to po śmierci się to zmienia. W raju „przyczyny wszytkich rzeczy znamy.

Matka porównuje Urszulkę do żeglarzy, którzy wyruszają w rejs, ale widząc zagrożenia, wracają do portu. Inni zaś płyną i gdy ich statek się rozbija, konają z głodu lub chłodu. Urszulka była na ziemi krótko, ale wróciła do bezpiecznego portu (raj), ci natomiast, którzy kontynuują rejs (życie), ryzykują klęskę (grzech, wieczne potępienie).

Matka poety rehabilituje też filozofię, której poeta zarzucał daremność w Trenie IX i Trenie XI. Czas leczy rany, ale Kochanowski po to lata strawił nad księgami, by mądrość dopomogła czasowi.

Teraz, mistrzu, sam się lecz! Czas doktór każdemu,
Ale kto pospolitym torem gardzi, temu
Tak póznego lekarstwa czekać nie przystoi!
Rozumem ma uprzedzić, co insze czas goi.

Tren XIX przywraca porządek rzeczy. Po rozpaczy i cierpieniu nadchodzi ukojenie, umysł godzi się z powszechnymi prawami świata (śmierć, przemijanie), a serce człowieka poddaje się woli Boga. Osiemnaście wcześniejszych Trenów opisywało rozpacz – ten jeden sprawia, iż cykl uzyskuje wymowę optymistyczną.

 

 

 

 

 

 

 

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Chłopcy z Placu Broni – opracowanie...

Geneza „Chłopcy z Placu Broni” to powieść która była publikowana na łamach gazety „Tanulok Lapja”. Jej pojawienie się było wynikiem prośby...

Matka powieszonych – interpretacja...

„Matka powieszonych” to wiersz Tadeusza Różewicza z tomu „Niepokój” (1947). Poeta sięga tu do doświadczeń wojennych i konstruuje portret...

Mit o Zeusie - opracowanie (interpretacja...

Interpretacja Mit o Dzeusie jest opowieścią o najważniejszym z bogów który władał całym Olimpem. Jest to mit który doskonale oddaje antropomorficzność...

Moja wierna mowo – interpretacja...

„Moja wierna mowo” to wiersz Czesława Miłosza pochodzący z tomu „Miasto bez imienia”. Podmiotem lirycznym w utworze jest poeta którego można...

Gawęda o miłości ziemi ojczystej...

„Gawęda o miłości ziemi ojczystej” Wisławy Szymborskiej to wiersz należący do liryki patriotycznej. Poetka wyraża w nim zachwyt nad pięknem rodzinnego kraju...

Iliada Homer - opracowanie interpretacja...

Geneza „Iliadzie” przypisuje się autorstwo Homera mimo iż jest to kwestia sporna. Jest ona prawdopodobnie dziełem które poprzedza „Odyseję”...

Solaris – streszczenie problematyka...

Streszczenie Przybysz Psycholog Kris Kelvin - główny bohater powieści - przybywa na pokładzie Prometeusza na stację Solaris. Opuściwszy statek dzięki specjalnej...

Wielkie nadzieje - streszczenie

Akcja powieści rozgrywa się w dziewiętnastowiecznej Anglii. Głównym bohaterem jest Pip chłopiec wychowywany przez siostrę i jej męża kowala Joego. Pewnego dnia...

Sobota – interpretacja i analiza...

„Sobota” to wiersz Andrzeja Bursy – dzięki swojemu komizmowi i ironii zapewne jeden z najbardziej znanych utworów poety. W paru słowach autor wprowadza...