Unikalne i sprawdzone teksty

Barok jako epoka konceptualnego geniuszu

Gdy przyjrzymy się dziejom sztuki, wyróżnić możemy dwie postawy artystów i odbiorców wobec twórczości. Oczywiście jest to pewne uproszenie, ale zasadniczo można dostrzec, że w pewnych okresach bardziej ceniono prostotę, w innych zaś wyrafinowanie. Dotyczy to zresztą nie tylko malarstwa i poezji, ale całych dziejów intelektualnych. Juliusz Cezar chwalony był bardzo za zwięzłość i klarowność stylu, w jakim spisał swoje pamiętniki. Podobnie współcześni pisarze, tacy jak Ernest Hemingway, czy Cormac McCarthy. Ale w niektórych epokach twórczość owych autorów (których życie oddziela przecież dwa tysiąclecia), przyjmowano by (lub przyjmowano – w przypadku Cezara) z pewnymi oporami. „Jakże to, prostota stylu ma być zaletą?” –mógłby spytać człowiek, żyjący w V wieku naszej ery lub w XVII stuleciu. Dla takiej osoby byłoby oczywiste, że piszą prosto ludzie prości. Osoba kulturalna wyraża się w sposób złożony, tworzy ze swojej wypowiedzi rodzaj gry, zagadki, którą trzeba odszyfrować. A że nie każdy potrafi tego dokonać? Cóż, człowiek wyrafinowany nie zwraca się do prostaczka, tylko do innego człowieka wyrafinowanego. Tworzona przezeń sztuka jest z zasady hermetyczna, dostępna dla nielicznych.

Epoką, w której postawa taka stała się dominująca, był niewątpliwie barok. Określa się go wręcz jako okres konceptualnego geniuszu. Był to jeden z powodów, dla których dzieła tego czasu spotykały się później z niezrozumieniem, uważano je za mętne i wręcz niesmaczne z powodu nadmiernej komplikacji. Z perspektywy potomnych (więc także nas), barok stanowi duży kontrast w porównaniu z poprzedzającym go renesansu. Klarowna perspektywa renesansowego malarstwa i charakterystyczny dlań, realistyczny dobór barw, zostały zastąpione przez manierystyczną kolorystykę i nienaturalne obrazowanie (zerknijmy chociażby na „Widok Toledo” pędzla El Greco). Jasne strofy renesansowej poezji ustąpiły w baroku miejsca trudnym, niejasnym wersom poetów konceptualnych.

Z czego wynikała ta zmiana? Przede wszystkim twórcy baroku doceniali renesans, jakby paradoksalnie to nie brzmiało. Uznawali wręcz, że nie można osiągnąć więcej, niż twórcy tego okresu – przynajmniej w przyjętych przez nich formach. A skoro nie można bardziej udoskonalić malarstwa Michała Anioła, to trzeba tworzyć rzeczy, których wartość polegać będzie nie na wiernym odtwarzaniu rzeczywistości, a na zawartych w nich zagadkach, interesujących skojarzeniach, błyskotliwych zestawieniach.

Pisarze wychodzili z podobnego założenia – wskazać tu można nurt taki jak gongoryzm. Jego nazwa wywodzi się od Luisa de Gongora y Argote, hiszpańskiego poety, pochodzącego z Kordoby. Jak sam deklarował, należy „tworzyć dla niewielu”. Sam oczywiście postępował w ten sposób, konstruując wiersze, oparte na misternych konceptach, erudycyjnych skojarzeniach i odniesieniach do kultury.

Jak wspomniałem, historycy literatury i sztuki długo nie doceniali baroku. Prowadzone w ostatnim stuleciu badania zmieniły ten stan rzeczy. Jednak nie tylko badacze zaczęli zwracać uwagę na wartości sztuki baroku. Otóż wspomniany Luisa de Gongora stał się nieformalnym patronem grupy hiszpańskich intelektualistów, znanych jako „pokolenie 27”. Wśród nich zaś znajdował się jeden z najwybitniejszych europejskich poetów XX wieku – Federico Garcia Lorca. Wydaje się, że świadczy to o żywotności baroku, skoro stanowi on inspirację dla tak ważnych i bliskich nam twórców.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Nowela – definicja i wyznaczniki...

Definicja i wyznaczniki gatunku Nowela to gatunek literacki którego głównym wyznacznikiem jest zwięzłość. Nowela to utwór charakteryzujący się jednowątkowością....

Oniryzm w sklepach cynamonowych

Oniryzm jest konwencją literacką która polega na ukazywaniu rzeczywistości na wzór marzenia sennego. Co za tym idzie - obraz świata przedstawionego odznacza...

Problem winy na przykładzie „Króla...

Zdarza się że na bohaterach tragedii antycznej ciąży wina tragiczna zwana również hamartią. Wynika ona z nieodpowiedniej oceny własnej sytuacji ponieważ działając...

Jaki sens i przesłanie niesie „Przypowieść...

Przypowieść o synu marnotrawnym opowiada o losach pewnej rodziny: ojca i jego dwóch synów. Młodszy postanowił ruszyć w świat zabierając wcześniej swą część...

„Jak kamienie przez Boga rzucane...

Tytuł powieści Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec” został zaczerpnięty z wiersza Juliusza Słowackiego „Testament mój”. Pisarz posłużył...

Postawa narodu polskiego wobec najazdu...

Sytuacja polityczna Rzeczpospolitej w drugiej połowie XVII stulecia nie była łatwa. Od wschodu kraj nękały oddziały rosyjskie na południowym wschodzie niepokoje wywoływali...

Opis maskotki

Na półce w moim pokoju leży pluszowy królik. Maskotka która kiedyś wydawała mi się olbrzymia ma w rzeczywistości około pół metra wysokości....

List Małego Księcia do Róży...

Najdroższa Różo Piszę do Ciebie z planety Ziemia na którą dotarłem po długiej i wyczerpującej podróży. W czasie mojej wędrówki wiele się...

Liryka apelu (inwokacyjna) – charakterystyka...

Charakterystyka znaczenia rolaLiryka inwokacyjna to szczególny typ liryki który bywa nazywany również liryką zwrotu do adresata. Jak sama nazwa wskazuje...