Unikalne i sprawdzone teksty

Czy gimnazjaliści z Klerykowa byli zagubieni w labiryncie historii?

Stefan Żeromski, opierając się na własnych wspomnieniach i obserwacjach, napisał powieść „Syzyfowe prace”. To dzieło bez wątpienia wielowątkowe – przedstawia obraz pokolenia młodych Polaków, pod koniec XIX wieku odbierających edukację w zaborze rosyjskim i wkraczających w dorosłość. Żyli oni w czasach skomplikowanych i trudnych. Można się nawet spotkać z opinią, że gimnazjaliści z Klerykowa –w gruncie rzeczy bohater zbiorowy dzieła Żeromskiego – byli zagubieni w labiryncie historii.

Jak rozumieć to sformułowanie? Przede wszystkim trzeba przypomnieć sobie, jak wyglądała sytuacja narodu polskiego w tym czasie. Po rozbiorach duża część Polski znalazła się pod berłem carów rosyjskich. Nie znaczyło to, że Polacy byli prześladowani przez cały XIX wiek – wręcz przeciwnie. Królestwo Polskie, którego królem był car, przez pewien czas cieszyło się znaczną niezależnością i nie dochodziło na jego terenach do prześladowań języka polskiego, czy religii katolickiej. Sytuacja zaczęła się zmieniać, ponieważ dla Polaków każda zależność od wrogiego wolności caratu była nie do zniesienia – zaczęli organizować konspiracje i powstania niepodległościowe. Po ostatnim z nich, powstaniu styczniowym (1863), władze carskie postanowiły „uporządkować” sprawy z „nieroztropnymi” polskimi poddanymi. Uznano, że najlepszym załatwieniem kwestii ich dążeń niepodległościowych będzie intensywna rusyfikacja. W końcu jeśli młodzi Polacy przestaną się uznawać za Polaków, to problem zniknie!

W szkołach zaczęto więc intensywnie propagować język rosyjski i religię prawosławną. Kultura rosyjska przedstawiana była jako szczytowe osiągniecie ludzkości, zaś polskie dzieje wyśmiewane, jako historia nieustannej anarchii. Nauczyciele dowodzili, że przynależność do narodu rosyjskiego to konieczny warunek, by zrobić karierę.

Polacy jednak nie oddawali łatwo pola. Polska literatura, dzieła Mickiewicza i Słowackiego, wspaniałe pieśni polskiego katolicyzmu – wszystko to przyciągało i fascynowało. Wyobraźnię młodych rozpalały wspomnienia rycerskich Polaków walczących z caratem, strofy poświęcone bohaterskiemu końcowi reduty Ordona.

W tym kontekście jasne staje się znaczenie owego labiryntu historii. Uczeń gimnazjum, wchodzący dopiero w dorosłość, musiał podejmować ciężkie i skomplikowane wybory. Czy ryzykować wyrzucenie ze szkoły i nędzę, czytając Mickiewicza i rozmawiając po polsku? Czy też zdobyć edukację, ale za cenę wyrzeczenia się ojczystej mowy? Z dzisiejszej perspektywy wydaje nam się to oczywiste. Każdy powie, że trzeba było bronić wartości narodowych i znosić dla nich najgorsze prześladowania. Ale my wiemy, że Polska się odrodziła. Młody uczeń klerykowskiego gimnazjum nie miał co do tego pewności – natomiast każdy marzy o karierze i wygodnym życiu. Cesarstwo rosyjskie było potężne i wydawać się mogło, że będzie trwać setki lat, niczym imperium rzymskie, którego mieniło się dziedzicem (Rosjanie uznawali swoje cesarstwo za „trzeci Rzym”). Dylematy młodych Polaków nie miały więc prostego rozwiązania.

Klerykowscy gimnazjaliści żyli w trudnych czasach i musieli dokonywać bolesnych wyborów. Z pewnością znajdowali się w „labiryncie historii”.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Romantyk i kobiety. Omów temat...

Romantyzm był szczególną epoką w historii literatury i kultury. Odrzucenie prymatu rozumu i zwrócenie się w stronę uczucia i wyobraźni pragnień jednostki...

Czy kultura polska jest kulturą...

Odpowiedź na pytanie czy kultura polska jest kulturą o cechach mieszczańskich nie jest odpowiedzią łatwą. Można bowiem w polskiej kulturze dostrzec elementy twórczości...

„Trans-Atlantyk” jako polemika...

Wszystko zaczyna się gdy narrator „Trans-Atlantyku” dowiedziawszy się że jego ojczyzna jest coraz poważniej zagrożona wojną postanawia zostać w Argentynie....

Sceptycyzm ironia żart w twórczości...

Wisława Szymborska znana jest z poezji pełnej uszczypliwej ironii i nieco złośliwej refleksji nad rzeczywistością. Jednocześnie twórczość owa stanowi wyraz sceptycznego...

Obraz miasta w „Lalce” – opracowanie...

Miasta są areną ludzkiego życia już od starożytności. Każda epoka wytworzyła indywidualny obraz tej przestrzeni. Renesans dążył na przykład do stworzenia miasta idealnego...

Moja mapa pogody czyli co mi się...

Każdy z nas tworzy w głowie własną „mapę pogody”. Mapa ta nie jest zapisem pozycji miast rzek i gór – zamiast tego ten fikcyjny plan uszeregowuje...

Kordian jako spiskowiec

Tytułowy bohater dramatu Juliusza Słowackiego jest postacią dynamiczną. Wraz z rozwojem fabuły zdobywając nowe doświadczenia i poznając mechanizmy rządzące światem...

Uzasadnij tezę że nie ma zbrodni...

Kwestia zbrodni i kary należy do najważniejszych i najczęstszych tematów literatury światowej. Dylematy i problemy z nią związane opisywał między innymi Fiodor...

Bezdomność w „Ludziach bezdomnych”...

„Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego należą do najbardziej przejmujących powieści opisujących bolączki polskiego społeczeństwa. Napisana przed ponad stu...