Unikalne i sprawdzone teksty

Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki – pierwsza polska powieść nowożytna

Powieść wydaje się nam czymś oczywistym. Wchodzimy do księgarni i na półkach widzimy głównie powieści, tak samo w bibliotekach publicznych, czy biblioteczkach domowych. Uwielbiamy zżywać się z bohaterami, spędzać czas w ich towarzystwie, śledzić ich przygody i dialogi. A przecież powieść, jako popularny gatunek, jest stosunkowo młoda. Chyba trudno nam sobie wyobrazić, że zamiast nowego dzieła fantasy czytamy pisane wierszem eposy? A jednak tak właśnie wyglądały realia europejskiej literatury przez całe stulecia.

Wprawdzie pierwsze powieści zaczęły pojawiać się już w starożytności, znane też były kulturze arabskiej – jednak w Europie powieści na dobre pojawiły się dopiero w epoce nowożytnej. Jedynymi z pierwszych dojrzałych powieści były „Gargantua i Pantagruel” Rabelaisego (XVI w.) i „Don Kichot” Cervatesa (XVII w.). Literatura polska na swoją pierwszą powieść musiała czekać aż do drugiej połowy osiemnastego wieku.

W 1776 roku ukazały się „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”, pióra Ignacego Krasickiego. Utwór ten łączy różne elementy – chociaż sam ma formę pamiętnika, to zawiera też listy. Pojawiają się w nim wątki powiastki filozoficznej w stylu Woltera, a także utopii.

Bohater, a zarazem narrator, to polski szlachcic. Część pierwsza, poświęcona jego młodości, służy autorowi do krytyki swoich rodaków. Podobnie, jak w innych swoich utworach, Krasicki zwraca uwagę na utracjuszostwo swoich współczesnych (zamiast dobrze gospodarować, wolą zgrywać się w karty), a także ich mizerną edukację. Podkreśla również bezmyślną fascynację cudzoziemszczyzną – francuski guwerner bohatera nie uczy go niczego pożytecznego, zamiast tego wciąga w hazard i pijaństwo.

W drugiej części bohater, uciekając przed długami, trafia na statek. Statek rozbija się, a Mikołaj ląduje na wyspie Nipu. Poznaje tutaj dziwne plemię, które nie zna państwa ani Kościoła, ale jest szczęśliwe i moralne. Utopijne fragmenty o Nipuańczykach zdradzają wpływy twórczości Jana Jakuba Rousseau i jego idei „szlachetnego dzikusa”. Tubylcy nie sięgają po przemoc, wszystkie spory rozstrzyga rada starszych – zresztą nie mają powodów do konfliktów, bowiem dysponują równymi majątkami.

Dalsze części powieści służą skontrastowaniu szlachetnych Nipuańczyków z zepsutymi Europejczykami. Ci ostatni najpierw porywają Mikołaja i zamieniają w niewolnika, pracującego w boliwijskich kopalniach, później zaś osadzają go w areszcie, kiedy próbuje wprowadzać w życie filozofię poznaną na Nipu. Dla hiszpańskich inkwizytorów jest po prostu obłąkanym człowiekiem.

Mikołaj ostatecznie powraca do Polski, gdzie osiada w majątku, praktykuje nauki z Nipu i poślubia ukochaną z lat młodości, Juliannę. Nazwisko bohatera jest istotne – przez wszystkie swoje doświadczenia Mikołaj zdobywa mądrość, z głupca i utracjusza zamienia się w człowieka moralnego i skrupulatnego.

Powieść Krasickiego z pewnością nie poraża oryginalnością. Za to autor błyskotliwie wykorzystuje wątki popularne w oświeceniowej literaturze i przyswaja je kulturze polskiej. Z pewnością trudno porównywać „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” z arcydziełami w rodzaju „Don Kichota” – ale nie można zaprzeczyć, że pierwsza polska powieść jest dziełem udanym i interesującym. Daje nam również ciekawy wgląd w problemy i spory intelektualne XVIII wieku.

 

 

 

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Jak się czułem przed testem –...

Wreszcie nadszedł dzień testu z matematyki! Każdy przyzna że takie wydarzenie zawsze wiąże się z dużymi emocjami – każdy marzy o dobrych ocenach a te ze sprawdzianów...

Opis tarczy Achillesa – środki...

Patrokles serdeczny przyjaciel Achillesa udał się z pomocą Achajom w walce z Trojanami. Przybrany był w zbroję greckiego herosa. Został on jednak pokonany przez Hektora...

Czy wiara pomaga w życiu. Rozprawka...

Gdy myślimy o wierze pierwszym naszym skojarzeniem jest wiara w Boga. Wierzyć możemy jednak w różne wartości w otaczających nas ludzi i w nas samych. Czasem wiara...

Motyw deesis w literaturze i sztuce...

Motyw deesis był motywem który wykorzystywano zarówno w sztuce jak i w literaturze. Szczególnie popularny był w czasie średniowiecza. Sztuka i literatura...

Auguste Renoir Huśtawka – opis...

Scena ukazana na obrazie słynnego impresjonisty przedstawia grupę osób zebraną wokół huśtawki w parku. Centralną postacią jest kobieta trzymająca rękoma...

Trudna sztuka dorastania bohaterów...

Oświecenie przykładało szczególną wagę do mądrości i spokojnej „zimnej” obserwacji rzeczywistości. Romantyzm stanął niejako w kontrze do tych postulatów....

Krytyka wad ludzkich w twórczości...

Twórczość Ignacego Krasickiego ma charakter dydaktyczny – ten typ literatury mającej przekazać czytelnikowi prawdy moralne był skądinąd bardzo popularnych...

Dzieje Stanisława Wokulskiego

1. Narodziny – najprawdopodobniej ok. 1832 r.2. Rodzina Wokulskiego – przedstawiciele ubogiej szlachty – traci majątek.3. Praca u Hopfera.4. Spotkanie z Ignacym...

Wokulski jako buntownik

Stanisław Wokulski – główny bohater „Lalki” Bolesława Prusa – jest kreacją wielowymiarową. W jego postaci łączą się wartości przeciwstawnych...