Unikalne i sprawdzone teksty

Motyw cierpienia w literaturze i sztuce

Ból towarzyszył człowiekowi od początku jego dziejów. Artyści od wieków rozważali więc kwestie cierpienia – Witold Gombrowicz uważał wręcz, że jest ono najważniejszych doświadczeniem, jakie można analizować w sztuce.

W literaturze antycznej wątek ów pojawia się często, na przykład w dramatach Sofoklesa. W „Królu Edypie” i w „Antygonie” obserwujemy ludzi niszczonych przez wyroki okrutnego losu. Edyp nieświadomie wypełnia wyroki strasznej przepowiedni, zapowiadającej, iż zostanie mordercą swego ojca i wejdzie w kazirodczy związek z własną matką. Gdy dowiaduje się o tym, przerażony swymi czynami wykłuwa sobie oczy.

Antygona z kolei próbuje doprowadzić do pochówku swoich braci. Jest to jej obowiązek rodzinny, jednak spotyka się ze sprzeciwem króla Kreona. Rozdarta między powinnościami siostry, a posłuszeństwem obywatelskim, Antygona decyduje się zadbać o ciała braci. Rozgniewany Kreon nakazuje pogrzebać ją żywcem. Jednak kobieta nie ma w gruncie rzeczy wyboru – gdyby porzuciła sprawę pochówku braci, spotkałby ją gniew bogów.

Widzimy więc, że według starożytnego autora los kpi z ludzi, traktuje ich jak zabawki. Cierpienie człowieka nie ma znaczenia dla potężnych sił, jakie rządzą światem. Ludzie cierpią, ale ich ból niczego nie zmienia, jest w gruncie rzeczy nieważny. Czym różni się Edyp od owada, rozgniatanego przez niesforne dziecko?

Inaczej jest w tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej. Już w Starym Testamencie dostrzegamy przypisanie istotnej roli cierpieniu. W „Księdze Hioba” obserwujemy zakład między Bogiem a szatanem. Szatan ma prawo prześladować Hioba, dobrego i bogobojnego człowieka. Jednak ból nie jest bez znaczenia – cierpienie jest testem. Gdy Hiob potwierdza swoją wierność Bogu, ten wynagradza go za to, co zniósł.

Oczywiście w świecie chrześcijańskim najważniejsze jest cierpienie Chrystusa. Jezus, niewinny syn Boga, sam będący Bogiem, ofiarowuje się za grzechy świata. Jego ból na krzyżu otwiera ludzkości drogę do zbawienia. Niezliczone rzesze artystów przedstawiały męki Chrystusa. Na obrazie Hieronima Boscha „Chrystus dźwigający krzyż” widzimy Jezusa, który idzie na Golgotę. Wiemy, że cierpi, ale paradoksalnie, tylko jego twarz jest ludzka – tłum, który go otacza przypomina zwierzęta. Oblicza tych osób są wykrzywione i zdeformowane. Płótno Boscha pozwala dostrzec jedną z największych zasług chrześcijaństwa – religia ta zwróciła bowiem szczególną uwagę wartość cierpienia. Nie jest ono już bez znaczenia, jak w tradycji antycznej. Człowiek cierpiący nie zasługuje na wzruszenie ramiona i słowa „takie są wyroki losu” – zasługuje na miłość i zrozumienia.

Artyści przez stulecia zastanawiali się nad znaczeniem bólu. Rozważali, czy ma on sens, czy jest karą za grzechy. Dziś wiemy, że istotne jest to, żeby nie być obojętnym wobec cierpienia innych – w cierpiącym człowieku dostrzec możemy bowiem odbicie samego Chrystusa. W zrozumieniu tej głębokiej prawdy pomagają nam dzieła sztuki i literatury.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Chłopi i ich widzenie świata –...

Władysław Reymont rekonstruuje w „Chłopach” specyficzną strukturę wiejskiej społeczności i jej mentalność. Spojrzenie na świat członków lipieckiej...

Wzorce osobowościowe średniowiecza...

Średniowiecze było epoką która wykształciła trzy wzorce parenetyczne. Pierwszym z nich był idealny władca drugim święty (asceta) a trzecim rycerz. Wzorce osobowościowe...

Rola domu rodzinnego w życiu człowieka....

Lektura „Ten obcy” skłania do refleksji na temat roli ciepła domu rodzinnego i jego znaczenia w życiu młodego nastoletniego człowieka. Dom rodzinny w życiu...

Opis krainy wiecznej szczęśliwości...

Jak wygląda kraina wiecznej szczęśliwości? Ha nikt tego nie wie! W końcu nawet święty Paweł mówił że „ani ucho nie słyszało ani oko nie widziało”...

Mój ulubiony film – recenzja

Moim ulubionym filmem jest „Park Jurajski” Stevena Spielberga. Premiera filmu miała miejsce ponad dwadzieścia lat temu ale jestem przekonany że dzieło nie zestarzało...

Bezsilność ludzi wobec sił wyższych...

Jedną z cech dramatu antycznego jest przekonanie że nad ludzkim losem ciąży fatum którego nie można cofnąć ani zmienić. Nie da się też mu zapobiec. O życiu...

Narracja w sklepach cynamonowych

„Sklepy cynamonowe” Brunona Schulza to zbiór opowiadań które zabierają czytelnika w niezwykłą podróż do niewielkiego galicyjskiego miasteczka....

Czy zgodzisz się z oceną średniowiecza...

Przez długie lata pokutowała opinia iż średniowiecze było okresem ciemnoty i zabobonu. Mówiono o nim wręcz jako o „wiekach ciemnych” stanowiących ponury...

Przygoda (najciekawsza) chłopców...

Zapadał wieczór. Nemeczek odczuwał chłód coraz bardziej. Od kilku dni był przeziębiony i miał wrażenie że czuje się coraz gorzej. Jednak miał ważną...