Wypracowania.pl Unikalne i sprawdzone teksty

Na podstawie interpretacji satyry Ignacego Krasickiego „Do Króla” oraz innych znanych Ci utworów oświeceniowych spróbuj odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób literatura kształtowała politykę

Wiek XVIII i oświecenie należały do epok, kiedy literatura nabrała szczególnej wagi. Filozofowie i pisarze zaczęli być ważnymi uczestnikami gry politycznej, ich słowa oraz opinie mogły wspomagać rządy, ale również przyczyniać się do ich obalenia.

Wielki francuski myśliciel, Alexis de Tocqueville zastanawiał się: Dlaczego ci literaci, którzy nie mieli ani stanowisk, ani zaszczytów, ani bogactw, ani odpowiedzialności, ani władzy, stali się w gruncie rzeczy głównymi politykami swego czasu, a nawet jedynymi politykami, bo podczas gdy inni sprawowali rządy — władzę i autorytet mieli tylko oni? Warto więc przyjrzeć się bliżej zagadnieniu i zastanowić, w jaki sposób literatura wpływała na politykę w okresie oświecenia.

„Wiec świateł” miał swoich wybitnych przedstawicieli również w Polsce. Narzuca się tu przede wszystkim nazwisko biskupa Ignacego Krasickiego, który również wielokrotnie odwoływał się w swojej twórczości do tematów politycznych. Przykładem może być choćby satyra „Do króla”. Biskup poeta pozornie ruga w niej polskiego monarchę, Stanisława Augusta Poniatowskiego. Nie trzeba jednak specjalnie wnikliwej lektury, by zorientować się, że wiersz jest w gruncie rzeczy pochwałą światłego monarchy, a krytyką jego poddanych. Polacy nie potrafią uszanować mądrego, łagodnego władcy – zamiast tego woleliby panującego pochodzącego ze starego rodu, nie interesującego się specjalnie naukami.

Księgi lubisz i w ludziach kochasz się uczonych,
I to źle. Porzuć mędrków zabałamuconych.
Żaden się naród księgą w moc nie przysposobił
– ironizuje Krasicki, kpiąc z zacofanej szlachty. Utwór ten jest w gruncie rzeczy pochwałą oświeconej monarchii, dążącej do wprowadzenia reform w kraju i rozszerzenia edukacji. Biskup daje znać, że czasy się zmieniły i Polacy nie mogą sobie pozwolić na prowadzenie polityki, jak w okresie średniowiecza. Władcy nie wystarczy już mocna ręka i stalowy miecz – potrzebuje on również wiedzy. „Do króla” stanowi pochwałę Stanisława Augusta, który ma być właśnie takim nowoczesnym typem władcy. Ostrze satyry biskupa Krasickiego ma zaś ugodzić przeciwników oświecenia, zawstydzić ich.

Podobny cel przyświecał też Julianowi Ursynowi-Niemcewiczowi, który w gorących dniach Sejmu Wielkiego (1788–1792) napisał komedię „Powrót Posła”. Za schematyczną intrygą miłosno-obyczajową kryje się w niej ważny przekaz polityczny. Niemcewicz próbuje wyśmiać przeciwników reform, szlacheckich konserwatystów.

Jeden z nich, Starosta Gadulski, występuje z takimi „zaleceniami” politycznymi:
Polska nigdy się z nikim łączyć nie powinna,
Niech cicho siedzi, ale niech nie będzie czynna
A jeżeli koniecznie o przymierze chodzi,
Niech się z dalekim łączy, co jej nie zaszkodzi
Z Hiszpanią, Portugalią, nawet z Ameryką.

Autor wyraźnie ukazuje, po której stronie leżą jego sympatie. Zwolennicy reform to osoby miłe, pełne rozumu i godności. Ich przeciwnicy (lub osoby indyferentne politycznie), to postacie nie tylko wygłaszające prymitywne komentarze polityczne (jak cytowany Gadulski), ale również osoby odrzucające moralnie – kłamcy, zainteresowani wyłącznie korzyściami finansowymi.

Zarówno satyra Krasickiego, jak i dramat Niemcewicza miały charakter wyraźnie polityczny – można nawet powiedzieć: propagandowy. Autorzy przedstawiali się jako wyraźni zwolennicy oświeceniowych reform i starali wykpić przeciwników. Mimo tego doraźnego charakteru udało im się dostrzec wiele wad swoich rodaków – celność ich zjadliwych komentarzy sprawiała, że szeregi reformatorów zwiększały się. Nie oznacza to, że obaj autorzy mogą być porównani do opłacanych przez władzę propagandystów. Wręcz przeciwnie – wiemy, że obaj byli aktywnymi politykami. A pióro stało się po prostu jednym z narzędzi, za pomocą których realizowali polityczne cele. Tak więc literatura była ważną bronią w arsenale XVIII-wiecznego męża stanu.

 

Losowe tematy

Andrzej Kmicic jako bohater romantyczny...

Romantyzm był epoką literacką która wykształciła specyficzny i bardzo wyrazisty rodzaj bohatera literackiego. W swoich dziełach twórcy tego okresu ukazywali...

Obraz szkoły w „Ferdydurke”...

Józio - główny bohater i narrator „Ferdydurke” - obudził się o dziwnej porze. Początkowo miał wrażenie że musi pędzić na dworzec. Dopiero po...

Józef Mehoffer Dziwny ogród -...

„Dziwny ogród” to zapewne najtrudniejszy w interpretacji obraz Józefa Mehoffera. Uznawany za wybitne dzieło polskiego symbolizmu powstawał w latach...

Jan Matejko Rejtan upadek Polski...

Dramatyczna scena ukazana przez Jana Matejkę na obrazie „Rejtan upadek Polski” rozgrywa się na Zamku Królewskim w Warszawie trzeciego dnia sejmu rozbiorowego...

Opisz dwa obrazy widziane z okna...

Patrzenie przez okno to rzecz pozornie zwyczajna ale ileż przyjemności daje! Kto z nas podczas słodkiego leniuchowania nie zerkał co się dzieje na dworze? Niby ciągle widzimy...

Znaczenie tytułu „Dzika kaczka”...

Tytuł dramatu Henrika Ibsena „Dzika kaczka” ma niezwykle wieloznaczną symbolikę. W utworze zyskuje ona wymiar niemal odrębnej bohaterki – ptak ten został...

Wolność wiodąca lud na barykady...

„Wolność wiodąca lud na barykady” to dzieło które stworzył Eugene Delacroix a jego inspiracją była rewolucja lipcowa. Opis Powstanie przeciwko Karolowi...

Na czym polega kryzys renesansowego...

Renesans był epoką która kładła dużo większy nacisk na człowieka niż wcześniejsze średniowiecze. Nie rezygnowano z religijności wręcz przeciwnie. Jednak znacznie...

Moje wymarzone wakacje

Przez cały rok ludzie tęsknią do wytchnienia na wakacjach. Często jednak bywa tak że po doczekaniu wolnego czasu nie wiemy jak go spożytkować. Dzisiejszy nastolatek ma...