Unikalne i sprawdzone teksty

Obrzędy i obyczaje polskie w literaturze różnych epok

Często nie doceniamy wagi obyczajów i obrzędów. Przykładamy duże znaczenia do głośnych wydarzeń politycznych, zapamiętujemy okresy, w jakich toczono wojny, daty koronacji królów. A przecież tym, co reguluje nasze życie są codzienne zwyczaje – jesteśmy z nimi tak blisko, że zdarza się, iż nawet ich nie zauważamy. Dopiero z perspektywy czasu widać, w jakim stopniu obyczaje i obrzędy regulują nasze ziemskie bytowanie. Dzięki literaturze możemy poznać, wedle jakich zasad nasi przodkowie układali swoje życia.

W każdej kulturze obyczajem szczególnego znaczenia jest świętowanie. Święto to czas odpoczynku, ale i punkt, według którego reguluje się rytm roku. Kiedy nie przywiązuje się do niego należytej wagi, zburzona zostaje harmonia. Dzisiaj przykładamy do tego mniejszą wagę, ale w dawnych epokach, regulowanych przez rytm pór roku, zachowanie poczucia ładu panującego w przyrodzie i społeczeństwie, było niezwykle istotne. Stąd żale Panny I z „Pieśni Świętojańskiej o sobótce” Jana Kochanowskiego. Twierdzi ona, że ludzie pochłonięci pracą zaniedbują święta i dawne obyczaje, przez co cieszą się mniejszą łaską Boga.

W sarmacką mentalność próbował wczuć się Jacek Kaczmarski, pisząc „Dobre rady pana ojca”. Tytułowy ojciec wyjaśnia potomkowi „słuchaj młody ojca grzecznie/ a żyć będziesz pożytecznie”. Podkreślona w ten sposób zostaje stałość, do jakiej dążyli ludzie dawnych wieków. Wszystko powinno być tak, jak w czasach „ojców” i „dziadów”. Odejście od tych „nauk” prowadzić może tylko do nieszczęścia. W wierszu Kaczmarski wymienia cały szereg szlacheckich zwyczajów, mniej lub bardziej chwalebnych z naszej perspektywy – bywanie na mszy (płać na msze za swą duszę), zwady z innymi szlachcicami (uczyń zajazd na sąsiada), czy udział w wyborze króla (na elekcjach dawaj kreskę). Oczywiście Kaczmarski pisze z punktu widzenia człowieka XX wieku, ale już w XVIII stuleciu wykpiwano ową sarmacką mentalność – warto wymienić tutaj „Powrót posła” Juliana Ursyna Niemcewicza, gdzie Starosta Gadulski ucieleśnia wszystkie wady Polaków. Niemcewicz wykpiwa przede wszystkim to, że Gadulski nie potrafi wyjść poza nawyki prowincjonalnego szlachetki – rady ojców należy szanować, ale trzeba poprawiać to, co w ich zachowaniu było złe, nie zaś powtarzać je niewolniczo.

Zwyczaje z okresu Polski szlacheckiej ukazał też Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu”. Można wręcz uznać, że poemat naszego wieszcza jest swego rodzaju kompendium obrzędów i obyczajów staropolskich. Na jego kartach znajdziemy chociażby rozbudowany opis rytuału picia kawy (Takiej kawy jak w Polszcze nie ma w żadnym kraju).

Literatura oferuje nam opis wielu polskich obyczajów. Dostrzec możemy, iż zwyczaje regulowały zarówno najważniejsze sfery życia, jak narodzenie i śmierć (np. rytuały pogrzebowe, tzw. „pompa funebris”), życie polityczne (elekcje), jak i codzienne, małe sprawy (picie kawy). Warto się zastanowić, jakie obyczaje przodków przetrwały do dziś, a jakie odeszły w niepamięć.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Cudzoziemka jako powieść psychologiczna...

„Cudzoziemka” Marii Kuncewiczowej powszechnie uważana jest za jedno z najwybitniejszych dzieł psychologizmu polskiego międzywojnia. Nurt ten który ukształtował...

Krytyka obyczajów szlacheckich...

Epoka oświecenia przyniosła gwałtowny rozwój myśli społecznej i filozoficznej. XVIII-wieczna Europa zapełniła się utworami krytykującymi wady jej narodów...

Edgar Degas „Lekcja tańca”...

Jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów Edgara Degasa „Lekcja tańca” poświęcony jest ulubionemu tematowi artysty – baletowi. Ponieważ Degasa...

Analizując wypowiedzi bohaterów...

Bohater romantyczny to pojęcie budzące dość jednoznaczne skojarzenia w czytelniku. Emocje poświęcenie ideały – z tymi cechami niewątpliwie kojarzą się postacie...

Czym jest dla mnie szczęście?

Czym jest dla mnie szczęście? Na to pytanie musi odpowiedzieć sobie każdy z nas. Być może jest to najważniejsze pytanie z jakim się spotkamy w życiu. Przecież nikt...

Obraz szlachty w wierszu „Zbytki...

Poeci od wieków wypominali swoim rodakom wady i przywary. Satyra była środkiem który miał na celu poprawę obyczajów i sytuacji politycznej zmotywowanie...

Marcel Duchamp Fontanna opis - interpretacja...

Premiera mało którego dzieła XX-wiecznej sztuki wywołała takie kontrowersje jak prezentacja „Fontanny” Marcela Duchampa. Trudno się temu dziwić –...

Opis przeżyć wewnętrznych Skawińskiego...

Skawiński to główny bohater noweli autorstwa Henryka Sienkiewicza która zatytułowana jest „Latarnik”. Pokazany w niej mężczyzna to człowiek sędziwy...

Prometeizm – definicja cechy przykłady...

W mitologii greckiej ważną postacią jest tytan Prometeusz. Dzięki jego życzliwości ludzie mieli otrzymać ogień pozwalający na ochronę przed ciemnością i zimnem. Bez...