Unikalne i sprawdzone teksty

Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska świadectwem obyczajów w epoce baroku

„Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska napisane zostały najprawdopodobniej w okresie pięciolecia między 1690 a 1696 r. Obejmują one wydarzenia rozgrywające się na przestrzeni od 1655 do 1688 r., a w ich skład wchodzą zarówno opisy życia żołnierskiego (do 1666), jak i ziemiańskiego. Wpisują się więc w okres panowania na ziemiach polskich baroku, czyli nurtu ideowego, który nastał po renesansie.

Dzieło szlachcica – żołnierza opublikowane zostało dopiero w 1836 r., dzięki staraniom hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Szybko doceniono jego nieprzeciętną wartość historyczną, odnajdując w nim cenne źródło informacji na temat życia w XVII wieku na terenach Rzeczpospolitej. „Pamiętniki” stały się nawet inspiracją dla rozwoju nowego, charakterystycznego dla polskiej literatury gatunku, czyli gawędy szlacheckiej.

Narrator dzieła Jana Chryzostoma Paska (tożsamy z autorem) daje się poznać jako wnikliwy obserwator i pieczołowity kronikarz. Rozgrywające się wydarzenia opisuje z zacięciem, uwzględniając szerokie tło, wprowadzając różnorodne dygresje i fragmenty o charakterze humorystycznym. Równocześnie nie koncentruje się on na najważniejszych wydarzeniach, wzbogacając całość o liczne epizody niebędące doniosłymi momentami historycznymi, lecz pełniącymi funkcję obrazową i przedstawiającymi ówczesne realia życia.

We fragmencie poświęconym wojnie z Moskwą (rok 1660) narrator z wielką starannością ukazuje nową i praktyczną modę wojskową, która przejawiała się w szyciu krótszych sukni oraz zakładaniu butów z wysokimi cholewami. Wspomina także o drewnianych trzewikach, jakie przywiózł dla ukochanej (z obuwiem tego rodzaju spotkał się w Danii). Z kolei w czasie opisu pobytu w żołnierskim obozie autor ukazuje panujące tam zasady, skłonności do pijaństwa, zwad i konfliktów. W końcu sam staje się uczestnikiem krwawego starcia, jakich, dodaje, nie brakowało wśród zgromadzonych.

Opisy rozmaitych zwyczajów i obyczajów pojawiają się we wszystkich częściach dzieła Jana Chryzostoma Paska. W tej poświęconej życiu żołnierskiemu często wiążą się z wojną, sztuką jej prowadzenia oraz politycznymi zawiłościami. Natomiast w „ziemiańskiej” więcej miejsca poświęcone zostało codziennym problemom ówczesnego szlachcica. Zatem w „Pamiętnikach” jako całości ukazane zostały sejmy, narady, procesy, obchody świąt, ceremonie itp. Ponadto urozmaicają je opisy podróży do zagranicznych krajów, na których terenie Pasek także zaobserwował wiele interesujących rzeczy.

Warto także zaznaczyć, iż narrator opisuje różnorodne wydarzenia z perspektywy indywidualnej. Nie sili się on na obiektywizm, lecz patrzy na świat jako szlachcic – z wszystkimi wadami i zaletami tego spojrzenia. Bardzo często posługuje się on makaronizmami, nierzadko odwołuje się do Boga oraz zdaje się przejawiać charakterystyczną dla barokowego sarmaty megalomanię.

„Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska zdecydowanie należą do najbardziej cenionych dzieł literackich epoki baroku. Ich zróżnicowana kompozycja (w obrębie dzieła znajdują się różne gatunki, także poetyckie), bogactwo językowe oraz waga historyczna w dużej mierze rekompensują brak wartkiej i porywającej fabuły, przesuwając uwagę odbiorcy na inne aspekty – w tym opisy życia prowadzonego w siedemnastowiecznej Rzeczpospolitej.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Czy jestem patriotą? Co to znaczy...

Patriotyzm rozumiem przede wszystkim jako gotowość poświęceń w imię ojczyzny. Jednak pojęcie to jest bardzo szerokie i zawiera w sobie wiele przykładów działania...

Stanisław Wokulski – człowiek...

Stanisław Wokulski – główny bohater „Lalki” Bolesława Prusa – jest postacią złożoną która łączy w sobie ideały i wartości charakteryzujące...

Do jakiego tworzywa lub materiału...

Pewnego piątkowego południa siedziałem sobie nad rzeką z moim przyjacielem Krzyśkiem. Opowiadał mi on o filmie Andrzeja Wajdy który widział wczoraj w telewizji....

Opis szkoły Tomka Wilmowskiego...

Edukacja szkolna stanowi istotny etap w rozwoju intelektualnym i światopoglądowym każdego dziecka. Niewątpliwie jest to ważny czas kiedy pogłębiamy swoją wiedzę nabywamy...

Konflikt pokoleń w „Nad Niemnem”...

Jednym z kluczowych wątków w powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem” jest konflikt pokoleń. Uwidacznia się on szczególnie w relacji między Benedyktem...

Patriotyzm i powstanie styczniowe...

Powstanie styczniowe stanowi jeden z najważniejszych problemów powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej. Książka powstawała w warunkach ograniczeń cenzuralnych...

Historia Gorcewa

Gorcew to jeden ze współwięźniów Gustawa głównego bohatera powieści „Inny świat”. Mężczyzna ten zanim trafił do łagru był radzieckim...

Motyw sokoła w noweli

„Dekameron” Giovanniego Boccaccia to zbiór 100 nowel. Wśród nich znajdują się teksty przeciętne zwyczajnie dobre oraz wybitne. Przykładem dzieła...

Powieść realistyczna – definicja...

Definicja i wyznaczniki gatunkuPowieść realistyczna była gatunkiem który powstał i ukształtował się w epoce pozytywizmu. W niej także bym bardzo popularny a charakter...