Unikalne i sprawdzone teksty

Patriotyzm i powstanie styczniowe w „Nad Niemnem”

Powstanie styczniowe stanowi jeden z najważniejszych problemów powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej. Książka powstawała w warunkach ograniczeń cenzuralnych, dlatego autorka nie mogła poruszać tematu polskiego Stycznia wprost, ale musiała się posługiwać językiem ezopowym. Naczelnym symbolem ofiary jest w powieści „mogiła” (pisana z dużej litery), będąca słowem-kluczem otwierającym historię narodowego zrywu. „Mogiła” pojawia się w rozmowach bohaterów wtajemniczonych w jej znaczenie. Ponadto o powstaniu mówi się: „pożar” lub „burza”.

Styczeń pojawia się we wspomnieniach bohaterów bezpośrednio zaangażowanych w tamte wydarzenia. Najbardziej obszernie historię powstania opowiada Jan Bohatyrowicz, który zabiera Justynę Orzelską na mogiłę. Sam w 1863 roku był dzieckiem i pamięta, jak jego ojciec wraz z wujem Anzelmem i braćmi Korczyńskimi – Andrzejem i Dominikiem wyruszył do lasu. Wzruszający obraz pożegnania nakłada się na tragiczny obraz klęski. Z powstania ocalał jedynie wuj Anzelm, który nie przekazał Jankowi wprost wiadomości o śmierci jego ojca i Andrzeja Korczyńskiego, ale pokazał na czoło i piersi – miejsca, gdzie zostali śmiertelnie ugodzeni przez wroga. Dominik z kolei dostał się do niewoli, na co wskazywał gest Anzelma imitujący związane nogi i ręce.

Powstanie dotkliwie odbiło się na Korczyńskich i Bohatyrowiczach. Pani Andrzejowa po śmierci ukochanego męża popadła w rozpacz; nigdy nie zdecydowała się ponownie wyjść za mąż, ale skupiła się na wychowaniu syna Zygmunta. Istotne znaczenie ma w powieści wdowi strój pani Korczyńskiej, stanowiący nawiązanie do zwyczaju, jaki panował po powstaniu styczniowym wśród polskich kobiet. Na znak smutku po powstańcach nosiły one bowiem czarne żałobne suknie.

O tym, jakie skutki powstania dotknęły polskie ziemiaństwo, możemy wnioskować ze wzmianek na temat uszczuplenia majątku Korczyn i walce Benedykta o jego utrzymanie. Są to wymowne aluzje do rosyjskich represji w postaci konfiskaty ziemi, a także nakazu odsprzedawania jej Rosjanom.

Mowa więzienna w „Nad Niemnem”, symbolika mogiły, wspomnienia bohaterów wyraźnie przywołują najtragiczniejsze z polskich powstań i sprawiają, że powieść zyskuje głębokie patriotyczne przesłanie. Orzeszkowa dowartościowuje ideę walki o wolność, opowiada się za pielęgnowaniem pamięci o ofierze tych, którzy polegli za Polskę i widzi w niej sens.

Mimo tragicznych skutków główna idea Stycznia nie straciła, według autorki, na wartości. Jest wciąż żywa i czeka na właściwy moment, by się odrodzić. Szczególne znaczenie zyskuje w tym kontekście pogodzenie się Benedykta Korczyńskiego z synem i ich wspólna wyprawa na Mogiłę. Równie ważne jest także zażegnanie konfliktu między Korczyńskimi i Bohatyrowiczami. W ostatniej scenie powieści Benedykt z Justyną odwiedzają chatę Anzelma, co stanowi symbol nadziei na ponowne zjednoczenie ludu i szlachty.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Historia wojny trojańskiej –...

Tetyda boginka morska była niezwykle piękna więc o jej rękę ubiegali Zeus i Posejdon. Jednakże ciążyła nad nią przepowiednia że urodzi ona syna który będzie...

Jan Matejko Stańczyk – opis interpretacja...

„Stańczyk” to jeden z tych obrazów Jana Matejki który poświęcony jest przyczynom upadku Rzeczypospolitej. Królewski błazen zasiadający na...

Oblicza patriotyzmu. Jak realizują...

Patriotyzm jest od czasów starożytności istotnym tematem literatury. Autorzy zastanawiają się jak najlepiej służyć swojej ojczyźnie jaka nagroda powinna spotkać...

Kordian jako bohater romantyczny

Tytułowy bohater dramatu Juliusza Słowackiego jest jedną z najbardziej wyrazistych postaci jakie weszły na scenę polskiej literatury. Odbiorca dzieła poznaje go jako rozczarowanego...

Powieść polifoniczna – definicja...

Definicja i wyznaczniki Powieść polifoniczna to specyficzny rodzaj powieści której nazwa nawiązuje do samego zjawiska polifonii. W przeciwieństwie do monofonii nie...

Dekadentyzm – definicja charakterystyka...

Dekadentyzm to prąd w sztuce charakterystyczny dla przełomu XIX i XX wieku. Słowo „dekadentyzm” wywodzi się oczywiście od „dekadencji” oznaczającej...

Motyw nieszczęśliwej miłości...

Nieszczęśliwa miłość jest czymś co niezmiennie fascynuje artystów. Miłość szczęśliwa spełniona wydaje się czymś banalnym. Bajkowa fraza „i żyli długo...

„Cierpienia młodego Wertera”...

Początki powieści epistolarnej sięgają XVIII stulecia. Za pierwszy przykład realizacji tego nurtu literackiego uważane jest dzieło Samuela Richardsona - „Pamela...

Krytyka wad ludzkich w twórczości...

Twórczość Ignacego Krasickiego ma charakter dydaktyczny – ten typ literatury mającej przekazać czytelnikowi prawdy moralne był skądinąd bardzo popularnych...