Unikalne i sprawdzone teksty

Prometeizm – definicja, cechy, przykłady

W mitologii greckiej ważną postacią jest tytan Prometeusz. Dzięki jego życzliwości ludzie mieli otrzymać ogień, pozwalający na ochronę przed ciemnością i zimnem. Bez tego daru trudno byłoby wyobrazić sobie powstanie cywilizacji. Jednak swą dobroć przypłacił Prometeusz okrutną karą – Zeus zareagował gniewem na wieść o tym, że ludzie otrzymali sekret boskiego ognia. Przykuł więc niepokornego tytana do kaukaskich skał – tam zaś orzeł pożerał mu wątrobę. Organ regenerował się nocą i każdego ranka cierpienia Prometeusza zaczynały się na nowo – w każdym razie do czasu, aż wyzwolił go Herakles.

Opowieść o Prometeuszu uznawana jest za archetyp – opowiada o poświęceniu dla dobra społeczności, a wątek ów pojawia się w bodaj wszystkich znanych kulturach i religiach. Prometeusz stał się również punktem odniesienia dla każdego buntownika, sprzeciwiającego się zastanemu porządkowi i pragnącego rozwoju ludzkości.

Owo poświecenie dla innych jest najważniejszą cechą postawy zwanej „prometeizmem”. Pojawia się ona nad wyraz często w literaturze, zwłaszcza od okresu romantyzmu. Romantyczni autorzy chętnie odwoływali się do wielkich postaci, które swoimi czynami przynoszą wolność całym narodom. Osoby takie łączył umiłowany przez twórców epoki indywidualizm (w końcu do wielkich czynów doprowadzają sami, poprzez swoje poświecenie) z marzeniami o zmianach społecznych i nastaniu swobody. Za swego rodzaju Prometeusza uznawano na przykład Napoleona Bonaparte – człowieka, który zmieniał granice państw, zrzucał królów z tronu i przynosił wyzwolenie narodów (przynajmniej niektórych). Dzieło Bonapartego wiązało się też z poświęceniem – w końcu cesarz trafił na wygnanie (najpierw na Elbę, później na Wyspę Świętej Heleny).

Oczywiście Napoleon nie był jedyną figurą prometejską w literaturze romantycznej. Kordian z dramatu Juliusza Słowackiego również wyznaje podobne ideały, odwołując się wszakże do szwajcarskiego rycerza Winkelirieda – oczywiście samego siebie również widzi w roli Prometeusza. Podobnie wygląda sytuacja z Konradem z „Dziadów” Adama Mickiewicza. Wszakże obie te postacie zawodzą i nie udaje im się przynieść ludzkości ognia wolności.

Do prometeizmu odwoływali się również twórcy pozytywizmu i egzystencjalizmu. Doktor Judym z „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego przedkłada dobro społeczeństwa nad własne szczęście u boku ukochanej kobiety. Również bohater „Dżumy” Alberta Camusa poświęca swoje życie, walcząc z tytułową chorobą i przynosząc wytchnienie cierpiącym.

Prometeizm wiązać należy z procesem sekularyzacji, tzn. odchodzenia od religii. Nie oznacza to oczywiście, że autorzy tacy jak Mickiewicz, czy Słowacki nie wierzyli w Boga. Jednak porzucono wówczas ideał chrześcijańskiej pokory i mniemanie, iż jedynie wyroki Nieba mogą zmienić świat. Prometeizm symbolizuje nowe poczucie podmiotowości wśród ludzi – zaczęli oni mianowicie uznawać, że sami tworzą historię, nie są zaś jedynie obiektami działań opatrzności.

Prometeizm stał się też określeniem ruchu politycznego, funkcjonującego w okresie międzywojennym. Piłsudczycy, którzy wyznawali jego ideały, zamierzali doprowadzić do zjednoczenia pod opieką Polski działań narodów ujarzmionych przez rosyjski komunizm i poprowadzić je do wolności.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Chocholi taniec - symbolika

Chochoł pełni w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego bardzo istotną funkcję. Jest to rodzaj słomianego snopa którym zimą ochrania się róże. W...

Katastrofizm w literaturze Młodej...

Młoda Polska to epoka literacka która cechowała się wieloma ciekawymi tendencjami. Jedną z nich było pojawienie się katastrofizmu jako elementu literatury tamtej...

„Potop” jako powieść historyczna...

Nowoczesna powieść historyczna narodziła się na początku XIX stulecia. Za jej ojca uważany jest Walter Scott szkocki pisarz autor dzieł takich jak „Rob Roy”...

Gustav Klimt Pocałunek - opis interpretacja...

„Pocałunek” Gustava Klimat uważany jest za najważniejsze osiągnięcie „złotego” okresu twórczości artysty. Wykonany został w latach 1907-1908...

Topos theatrum mundi we fraszce...

Jednym z motywów które zdobył sporą popularność w okresie renesansu było theatrum mundi (świata-teatru). Pojawia się on również w utworach Jana Kochanowskiego...

Wizja Boga świata i człowieka...

Chociaż spuścizna artystyczna Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego nie imponuje objętością – po żyjącym ok. 30 lat poecie zachował się zaledwie 1 tom poetycki liczący...

Ja o sobie czyli jaki jest sens...

Gdy jest się młodym nietrudno się w życiu zagubić. Jesteśmy wprawdzie kierowani przez naszych rodziców i nauczycieli poznajemy dzięki nim najważniejsze ludzkie...

Jan Matejko Hołd pruski – opis...

Obraz Jana Matejki zatytułowany „Hołd pruski” przedstawia historyczną scenę złożenia lennego hołdu polskiemu królowi Zygmuntowi I Staremu przez Albrechta...

Antropocentryzm – definicja charakterystyka...

Antropocentryzm to pogląd który jak sama nazwa wskazuje głosi że człowiek powinien znajdować się w centrum być najważniejszym. Pogląd ten pojawił się w okresie...