Unikalne i sprawdzone teksty

„Przedwiośnie” jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski

Akcja „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego umieszczona została w szczególnym, przełomowym dla Polski wycinku historii. Po zakończeniu I wojny światowej niepodległość stała się faktem. Jednakże okupione krwią tysięcy bohaterów zwycięstwo, które odniesiono po 123 latach od zniknięcia Rzeczpospolitej z map, nie było finalne. Najpierw na drodze ku wolności Polski stanęli bolszewicy - bohatersko odparci w wygranej wojnie stoczonej w latach 1919 - 1921. Drugą spośród największych przeszkód, z jakimi musieli zmierzyć się twórcy nowej struktury państwa, były liczne problemy wewnętrzne. Kwestie te poruszano w ożywionej decyzji dotyczącej odrodzonej Polski. Tę z kolei zawarł w swej powieści Żeromski.

Główny bohater „Przedwiośnia” przyjeżdża do Polski z terenów dzisiejszego Azerbejdżanu. Konfrontacja z rzeczywistością kraju przodków nie jest dla Baryki niczym łatwym. Ojciec - pan Seweryn - opowiadał mu o wspaniałym miejscu, w którym zobaczy szklane domy i niezwykle rozwiniętą technikę, a ludzie będą silni, zdrowi i szczęśliwi. Żadne z tych słów nie znalazły potwierdzenia w rzeczywistości. Cezary, chociaż rozczarowany i zniechęcony, pamiętał o tym, jak jego rodzice tęsknili za ojczyzną. Dlatego rozpoczął studia medyczne i postanowił osiedlić się w Warszawie.

Stabilizacja Baryki nie trwała jednak długo. Już w 1919 wybuchła wojna polsko - bolszewicka, a młodzieniec zaciągnął się do wojska. Na froncie mógł Baryka zobaczyć, z jaką ofiarnością Polacy walczyli za swoją ojczyznę, jak wiele gotowi byli zrobić. Los chciał, że w czasie wojny poznał Hipolita Wielosławskiego, z którym połączyła go przyjaźń. W akcie wdzięczności za uratowanie życia Wielosławski zaprosił Barykę do swej posiadłości - leżącej nieopodal Częstochowy Nawłoci.

Pobyt w majątku Hipolita był dla głównego bohatera czasem ambiwalentnym. Z jednej strony Cezary doskonale czuł się w szlacheckim dworku, a radośnie spędzany czas leczył rany psychiczne odniesione w Baku i na wojnie. Z drugiej strony bohater boleśnie przeżył rozczarowanie miłosne oraz dokonał wielu obserwacji tego, w jaki sposób żyli najubożsi robotnicy.

Po powrocie do Warszawy Baryka stanął między Szymonem Gajowcem a komunistami. Pracownika ministerstwa znał jeszcze z opowieści ojca i matki, Lulka (zwolennika ideologii komunistycznej) z kolei spotkał po raz pierwszy w mieszkaniu Buławnika.

Historia głównego bohatera „Przedwiośnia” jest kluczowa dla odczytania dyskusji na kształtem odrodzonej Polski. Podążając śladami Baryki, czytelnik ogląda bowiem szeroką panoramę kraju, dostrzega szereg problemów i zjawisk wymagających naprawy. To do epizodów z Nawłoci odwoływał się przecież Lulek, opowiadając koledze o ruchu proletariackim.

Wśród kluczowych w tym aspekcie fragmentów „Przedwiośnia” wymienić można jedną z ostatnich rozmów Cezarego Baryki z Szymonem Gajowcem. Główny bohater wyznał pracownikowi ministerstwa, że uczestniczył w spotkaniu komunistów (zabrał go na nie Lulek). Informację tę pan Szymon przyjął z rezerwą i niedowierzaniem, a następnie skwitował ją ironicznym stwierdzeniem Uczył Piotr Marcina. Był bowiem Gajowiec zwolennikiem stopniowo wprowadzanej, racjonalnej i konsekwentnej zmiany państwa polskiego. Opowiadał się wiec przeciwko rewolucji, a za działaniem spokojnym, ufundowanym na gruncie tradycji. Jego poglądów zupełnie nie podzielał Cezary Baryka, który tomom akt i stertom papierów zawierającym nową ideę Polski przeciwstawiał głodujących na ulicach ludzi. Główny bohater wyraźnie stwierdził, że kraj i ludzie nie mają czasu czekać na wolne i dogłębnie przemyślane reformy, oni potrzebują wielkiej idei, która pomoże ich zjednoczyć i pozwoli im znaleźć swoje miejsce. W tym celu Baryka postulował jak najprędsze otwieranie zakładów pracy, wykupienie ziemi od magnatów (postrzegał ich jako jedno z największych zagrożeń dla kraju) itp. Z kolei Gajowiec uważał, że priorytetową sprawą powinno być umocnienie granic, a następnie wprowadzenie wspólnej monety. Czas na kolejne reformy dopiero nadejdzie.

W zamykającej utwór scenie Cezary Baryka maszeruje na czele manifestacji robotniczej, która zbliża się do Belwederu. Nie jest to jeszcze bohater dojrzały, w pełni ukształtowany. Jednakże zgromadzone przezeń doświadczenia popychają go właśnie do takiego kroku. Nawet jeśli decyzja Baryki podjęta została pod wpływem emocji (zarzucał przecież komunistom przesadę w gloryfikowaniu proletariatu, nie zgadzał się też z pomysłem zniesienia granic), udowadnia ona, jak trudna i skomplikowana była sytuacja kraju, a szczególnie w oczach młodych i pełnych zapału.

O ile Baryka staje po stronie komunistów, o tyle narrator „wybiera” Szymona Gajowca i jego racjonalną, stopniową (ewolucyjną) i opierającą się na tradycji oraz patriotyzmie koncepcję.

Przed Polską roztaczają się więc dwie drogi - ewolucyjna i rewolucyjna. Być może jedna z nich prowadzi właśnie do szklanych domów i wspaniałej, lecz utopijnej wizji, o której mówił synowi Seweryn Baryka. Jednakże młody Cezary, maszerując na Belweder, zupełnie o tym nie myśli, pragnie głównie tego, by w jego ojczyźnie ludzie wiedli godny żywot.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

„Zdążyć przed Panem Bogiem”...

„Zdążyć przed Panem Bogiem” to bodaj najsłynniejsza książka Hanny Krall. Sama autorka uznawana jest za „królową polskiego reportażu” lub...

Porównaj literackie portrety ofiar...

Polska literatura przedstawiła wiele obrazów cierpienia i rozpaczy. Nie ma się czemu zdziwić zważywszy że ostatnie trzy stulecia naszej narodowej historii nie należały...

Napisz opowiadanie o przyjaźni...

W szkole mam mnóstwo przyjaciół ale chyba najchętniej spędzam czas z Markiem. Znajomi żartują że jesteśmy jak bracia – rozumiemy się bez słów...

Opis najciekawszej przygody Małej...

Sara bohaterka powieści „Mała księżniczka” miała wiele ciekawych przygód. Choć nie zawsze były one pozytywne wszystko zakończyło się dobrze. Jedną...

Jacek Malczewski Melancholia - opis...

Jacek Malczewski należy od najważniejszych polskich malarzy a jego dzieło „Melancholia” uznane zostało za arcydzieło XIX-wiecznego symbolizmu. Obraz namalowany...

„Człowiek bez ojczyzny jest jak...

Stare przysłowie mówi że „człowiek bez ojczyzny jest jak drzewo bez korzeni”. Niektórzy twierdzą że w dzisiejszych czasach maksyma ta staje się...

Orientalizm – definicja cechy...

Definicja Orientalizm oznacza fascynację kulturą i dorobkiem cywilizacyjnym szeroko rozumianego Wschodu a więc krajów arabskich Indii Chin Japonii itp. Z pojęciem...

W jaki sposób uczucie do Izabeli...

Ludzkie losy często kształtowane są przez wzniosłe ideały uczucia i pragnienia. Na kartach największych dzieł literackich spisane zostały historie jednostek które...

„Każdy z nas jest Odysem co wraca...

Leopold Staff podsumowywał wiersz „Odys” słowami każdy z nas jest Odysem co wraca do swej Itaki. Czy rzeczywiście te podniosłe słowa można odnieść do wszystkich...