Unikalne i sprawdzone teksty

Sarmatyzm – charakterystyka

W okresie Oświecenia sarmatyzm stał się wręcz synonimem zacofania i ciemnoty. Kojarzono go ze szlacheckim konserwatyzmem, niechętnym edukacji, nowym ideom i reformom politycznym – taki obraz wyłania się przynajmniej z pism jego przeciwników, takich jak Ignacy Krasicki, czy Julian Ursyn Niemcewicz.

Również w XIX wieku patrzono na sarmatyzm w podobny sposób, obwiniając go za promowanie anarchii i pośrednie doprowadzenie do rozbiorów. Tak uważali konserwatywni myśliciele z tak zwanej szkoły krakowskiej. Z kolei dla lewicowych krytyków był on ucieleśnieniem nierówności społecznych i wszystkiego co złe w szlachcie.

Czym więc był naprawdę ów „potworny” sarmatyzm? Otóż uznaje się go za specyficzną formę kulturową, jaka rozwinęła się na terenach Polski w czasach I Rzeczypospolitej (XVI-XVIII) wiek. Obecnie historycy rzadziej zwracają uwagi na jego wady, za to coraz częściej podkreślają jego oryginalność na tle ówczesnej Europy.

Samo pojęcie sarmatyzmu wywodzi się od starożytnego ludu Sarmatów, słynącego z doskonałych jeźdźców. Od czasów Wincentego Kadłuba kronikarze próbowali sugerowali, że Polacy mogą pochodzić od nich. Interpretacje takie stały się szczególnie popularne na przełomie XVI i XVII wieku Jeśli dzisiaj wydaje się to cokolwiek egzotyczne, to trzeba podkreślić, iż większość nowożytnych narodów poszukiwała swoich korzeni wśród antycznych plemion. Na przykład w trakcie rewolucji francuskiej jakobini uważali się za potomków Gallów, a szlachtę uznawali za dziedziców Franków, którzy najechali i zniewolili prosty lud.

Sarmatyzm wykształcił cały szereg wartości, którym hołdowała szlachta. W ówczesnej Polsce obowiązywała więc specyficzna moda – ubrania, zdradzające duże wpływy orientalnego Wschodu (żupany, kontusze), oryginalne fryzury (podgalanie głów) oraz wystawne rytuały pogrzebowe (tzw. „pompa funebris”). Szlachta wypracowała również niezwykłą kulturę polityczną – tak zwaną „demokrację szlachecką”. Kojarzona często po prostu z anarchią, uznawana bywa też za niezwykłą oazę wolności w Europie zdominowanej przez monarchie absolutne. W czasach krwawych wojen religijnych Rzeczpospolita była „państwem bez stosów”, w którym obowiązywała tolerancja wobec innych wyznań.

Podkreśla się też wyjątkowość twórczości artystycznej związanej z sarmatyzmem. Portrety trumienne, bardzo powszechne w Polsce, należy uznać za unikat na skalę kontynentu – w żadnym innym kraju nie rozwinęła się tego typu twórczość.

Ciekawym przejawem ówczesnej kultury stała się też tak zwana „gawęda szlachecka”. Jej cechy odnaleźć można w „Pamiętnikach” Jana Chryzostoma Paska, a także w spisanej już w okresie rozbiorów literaturze – „Pamiątkach Soplicy” Henryka Rzewuskiego i w „Panu Tadeuszu” Mickiewicza. Co interesujące, pewną formą dialogu z kulturą sarmacką, chociaż niewątpliwie dialogu mocno polemicznego, jest „Trans-Atlantyk” Witolda Gombrowicza.

Trudno o wyważoną ocenę sarmatyzmu. Miał on niewątpliwie wiele wad i opinie krytyków nie wzięły się znikąd. Ale trzeba też przyznać, że sarmatyzm był najbardziej oryginalną formą kulturalną, stworzoną przez Polaków.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Jestem Polakiem. Czy ma to dla mnie...

Polska nie jest krajem doskonałym. Wciąż słyszy się narzekania jak trudne jest tutaj życie jak bardzo wciąż odstajemy od innych bogatych państw Zachodu. Samo narzekanie...

Przetarte szlaki czy własne ścieżki...

Wiele osób zastanawia się w jaki sposób pokierować swoim życiem pracą i rozwojem. Niektórzy sądzą że należy postępować zgodnie ze wskazówkami...

„Mały Książę” – planety...

Kiedy Mały Książę opuścił swoją planetę w pierwszej kolejności odwiedził ciała niebieskie zlokalizowane najbliżej jego asteroidy B-612. Były to planety 325 326 327...

Bądźmy dumni ze swojego pochodzenia......

Szanowne koleżanki! Drodzy koledzy! chciałem zwrócić się dziś do was z ważnym apelem. Pragnę zachęcić was byście czuli się dumni z powodu swojego pochodzenia!...

Porównanie siebie z którymś z...

Bohaterowie „Kamieni na szaniec” są postaciami niemal pomnikowymi. Kiedy myślimy o ich losach jesteśmy pełni podziwu dla ich niezwykłego męstwa i heroizmu....

Opis tarczy Achillesa – środki...

Patrokles serdeczny przyjaciel Achillesa udał się z pomocą Achajom w walce z Trojanami. Przybrany był w zbroję greckiego herosa. Został on jednak pokonany przez Hektora...

Uniwersalizm i ponadczasowość...

Romeo i Julia - obok Tristana i Izoldy – stanowią najbardziej rozpoznawalną parę tragicznych kochanków. Wypełniona emocjami historia ich życia wywarła olbrzymi...

Akt oskarżenia przeciwko Popielowi...

Wysoki sądzie szanowni ławnicy! Chciałem wznieść akt oskarżenia przeciw jednemu z najokrutniejszych władców w całej historii Słowian! Nie dopuścił się on jednak...

Dzień z życia rycerza

Średniowiecze było epoką okrutną ale i niezmiernie interesującą. Nawet jeśli pieśni oraz poematy ubarwiły nieco ten okres i nieco mniejsza liczba smoków przemierzała...