Wypracowania.pl Unikalne i sprawdzone teksty

Wizerunek Żyda w literaturze XIX i XX wieku. Odwołaj się do wybranych utworów

Historia Żydów naznaczona jest wielką dwuznacznością. Z jednej strony naród ów wydał niezliczone zastępy wybitnych artystów, naukowców, a także polityków, wzbogacających kulturę krajów w których żyli. Z drugiej wszakże strony, dzieje tego ludu to stała niepewność, zmaganie się z niechęcią sąsiadów i okrutnymi stereotypami – a wreszcie, w XX wieku, staniecie twarzą w twarz z możliwością fizycznej eksterminacji. Z tego powodu literatura poświęcona Żydom, zarówno ta pisana przez nich samych, jak i przez osoby innego wyznania i pochodzenia, podkreśla ów dwojaki wymiar biblijnego „narodu wybranego” – wyjątkowość i tragiczność.

W literaturze chrześcijańskiej wcześniejszych epok Żydzi przedstawiani byli zazwyczaj w sposób karykaturalny – jako osoby, które nie przyjęły, a wręcz zamordowały Chrystusa. Przypisywano im chciwość i wszelakie mroczne intencje, łącznie z rytualnymi mordami. Ów okrutny obraz Żydów, który nieraz prowadził do pogromów i przemocy wymierzonej w ten naród, zaczął zmieniać się w XIX wieku. Romantycy dostrzegli, że ów stojący niejako na uboczu lud, starożytny, a nie posiadający państwa, odpowiada wielu modnym w owym czasie wyobrażeniom. Bo jakże to – fascynujemy się obcością, egzotyką i niezwykłością, a tuż pod naszymi nosami żyją tacy właśnie ludzie. Nie trzeba więc jechać do orientalnych krajów, by ich spotkać.

Ów pozytywny obraz Żyda pojawia się choćby w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza. Jankiel jest uosobieniem mądrości – mądrości ludu, który przez tysiąclecia przypatrywał się szaleństwom świata i zrozumiał więcej niż inne. Zarazem stanowi on też przykład gorącego patrioty. Jankiel łączy więc żydowską tradycję i żydowską nowoczesność – tą ostatnią ma być włączenie się Żydów w życie narodowe Polaków, zburzenie murów dzielących dwa ludu, egzystujące na tej samej ziemi. Niestety, i w części romantycznej literatury przetrwał wciąż trwał ów wcześniejszy, negatywny stereotyp Żyda – w „Nie-boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego Żydzi uosabiają rewolucję i siły destrukcyjne.

Dwudziestowieczna literatura poświęcona „narodowi wybranemu” jest mniej optymistyczna. Autorzy rzadziej zastanawiają się nad tym, czy Żydzi są w stanie „wejść” w społeczeństwo – to już coś oczywistego. Zamiast tego muszą zmagać się z dwoma kwestiami – dziedzictwem Holocaustu i pytaniem o żywotność tradycji.

Sprawy te porusza choćby amerykański autor, Art Spiegelman. Spiegelman jest autorem powieści graficznej „Maus”. Narracja w tym dziele idzie dwoma torami – na jednym planie czasowym przedstawione są wojenne losy Władka Spiegelmana, ojca autora. Druga ukazuje relacje Arta, urodzonego już po 1945, z jego rodzicami.

„Maus” przedstawia najbardziej tragiczny fragment żydowskiej historii, czyli Holocaust. By ukazać rasistowską wizję świata hitlerowców, autor rysuje poszczególne narody jako zwierzęta. Żydzi przybierają kształt tytułowych myszy – bezradne ofiary potężnych, niemieckich drapieżników (koty). Ważniejsze niż opis Holocaustu staje się wszakże przedstawienie powojennych losów Żydów. Spiegelman odmalowuje ocalonych z Zagłady, którzy nie są już w stanie powrócić do normalnego życia. Nie potrafią też oni zbudować relacji z tymi, którzy nie doświadczyli piekła obozów koncentracyjnych. Urodzony w Ameryce Art nie potrafi zrozumieć swojego ojca, zaś Władek czuje obcość w stosunku do syna, który nie dzielił z rodziną wojennych przeżyć. Obaj muszą się też zastanowić, co znaczy być Żydem po Holocauście, czy warto pamiętać ból i cierpienie – czy nie lepiej porzucić tradycję, pamięć i wtopić się w nowoczesne społeczeństwo.

Literatura XIX i XX wieku przedstawia zróżnicowane obrazy Żydów. Wspólne im jest ukazanie ludzi żyjących niejako obok społeczeństwa – bliskich, a zarazem obcych. To niezwykła perspektywa, dzięki niej jesteśmy bowiem w stanie lepiej pojąć samych siebie. Losy Żydów, niczym soczewka, skupiają w sobie dylematy wszystkich społeczeństw XIX i XX wieku. Są zarazem sądem nad tymi stuleciami.

Losowe tematy

Oda – definicja i wyznaczniki...

Definicja i wyznaczniki gatunku Oda to gatunek który powstał już w starożytności a jego korzenie były związane z religijnością chęcią wychwalenia danego bóstwa....

Motyw odpowiedzialności w literaturze...

Odpowiedzialność przyjmować może różne formy. Inna jest odpowiedzialność człowieka prywatnego (małżonka rodzica) a inna – obywatela. Artyści poświęcili...

Czy Polacy są tolerancyjni? –...

Tolerancja to jedna z cech które są powszechnie cenionymi. Oznacza ona otwartość i zrozumienie innych poglądów. Dopuszczenie ich do głosu jednak nie jest to...

Mieszczaństwo w „Lalce” –...

Rozwój nowożytnych miast wiązał się z napływem nowych mieszkańców. Przestrzenie te z racji dostępności pracy mieszkań i innych udogodnień stały się...

Praca u podstaw – definicja przedstawiciele...

Definicja Pojęcie pracy u podstaw było niezwykle popularnym w okresie pozytywizmu. Jej istnienie było przejawem typowych dla tej epoki tendencji. Jedną z nich było aktywne...

Franciszkanizm – definicja filozofia...

DefinicjaFranciszkanizm to koncepcja która stanowiła element filozoficznego krajobrazu średniowiecza. Pogląd ten popularny był między innymi w wieku XIII ale jego...

Konrad Wallenrod jako powieść...

Powieść poetycka jest gatunkiem literackim charakterystycznym dla romantyzmu czyli epoki w której powstała. Za jej ojców powszechnie uznawani są Walter Scott...

Wygnanie z raju - interpretacja...

„Wygnanie z raju” to obraz stworzony przez Massaccia. Dzieło to fresk który znajduje się w kaplicy Brancaccich. Piętnastowieczne dzieło jest przedstawieniem...

„Chłopi” jako powieść realistyczna...

„Chłopi” Władysława Reymonta noszą wyraźne cechy powieści realistycznej. Pisarz stworzył w tym dziele niezwykle szczegółowy obraz wiejskiej społeczności...