Unikalne i sprawdzone teksty

Wydarzenia historyczne w Potopie

Akcja „Potopu” Henryka Sienkiewicza rozgrywa się w okresie szwedzkiego najazdu na Rzeczpospolitą, który miał miejsce w latach 1655 – 1660. Autor, bazując na modelu powieści walterskotowskiej (rozwinął się w tzw. klasyczną powieść historyczną, którą reprezentował Sienkiewicz), osadził w realiach historycznych bohaterów fikcyjnych. Biografie tych postaci, chociaż są wytworem wyobraźni pisarza, splatają się z losami Rzeczpospolitej.

Zanim urzeczywistniło się zagrożenie ze strony szwedzkiej, narrator wspomina o niepokojach przy wschodniej granicy państwa. Ziemie należące niegdyś do Wielkiego Księstwa Litewskiego nękane były przez Iwana Chowańskiego (rosyjskiego bojara) i kozackiego atamana Zołtareńkę. Wysuwano nawet podejrzenia w stronę Kmicica, który, będąc w powszechnej opinii zdrajcą, miał dołączyć do przeciwników Rzeczpospolitej.

Przebieg najazdu szwedzkiego oddaje Sienkiewicz w sposób zgodny z ustaleniami historyków. Pewne wydarzenia zostają jednak szczególnie zaakcentowane, by zwiększyć dramatyzm powieści. Wiele miejsca poświęca więc autor haniebnej dla polskiej szlachty bitwie pod Ujściem. W jej wyniku podpisano 25 listopada akt kapitulacji Wielkopolski, który uznawał króla szwedzkiego za pana tych ziem. Wielki udział w takim rozstrzygnięciu miał wojewoda wielkopolski – Krzysztof Opaliński. Sienkiewicz, tworząc opis pospolitego ruszenia, jakie zgromadziło się w tym miejscu, szczególny nacisk położył na prywatę i brak zaangażowania w sprawy narodowe znacznej części ówczesnej szlachty.

Przełomowym wydarzeniem w przebiegu szwedzkiej inwazji jest obrona Jasnej Góry. Bierze w niej udział Andrzej Babinicz, którego męstwo przyczynia się do odparcia Szwedów spod muru klasztoru. Oblężenie Częstochowy rzeczywiście miało miejsce w okresie od 18 listopada do 27 grudnia 1655 r., lecz Sienkiewicz w dużej mierze wyolbrzymił jego znaczenie oraz nieco „ulepszył” historię, zwiększając przewagę militarną Szwedów.

Nie bez znaczenia dla rozwoju sytuacji w Rzeczpospolitej pozostaje powrót na jej ziemie Jana Kazimierza. W czasie szwedzkiego najazdu rzeczywiście przebywał on w Głogówku (na Śląsku), ale do swego kraju wyruszył dopiero wtedy, gdy szala zwycięstwa zaczęła przechylać się na stronę Polaków. Ryzykowanie życia władcy, co następuje w „Potopie”, byłoby działaniem nierozważnym. Jego śmierć mogłaby wszak zaprzepaścić wszystkie drobne sukcesy militarne.

Niezwykle doniosłym wydarzeniem jest odbicie z rąk szwedzkich Warszawy (24 lipca – 1 kwietnia 1656 r.). Bierze w nim udział sam Jan Kazimierz, a odzyskanie stolicy ma wymiar symboliczny, pokazuje narodowi, iż walka z nieprzyjacielem przynosi oczekiwane efekty.

Dalszy ciąg wojny polsko – szwedzkiej zostaje jedynie zarysowany przez autora. Polskie wojska, stoczywszy wiele krwawych bitew odpierają najazd połączonych sił szwedzkich, wołoskich, siedmiogrodzkich i kozackich.

Oprócz wydarzeń wymienionych powyżej Sienkiewicz opisuje wiele mniejszych starć (np. pod Jarosławiem, Warką i Tykocinem). W znacznej ich liczbie postacie fikcyjne odgrywają kluczową rolę, pozwalając odnieść ostateczne zwycięstwo. Tak dzieje się np. pod Tykocinem, kiedy to Kmicic i jego Tatarzy przechylają szalę na stronę oddziałów Gosiewskiego.

Wydarzenia historyczne są w „Potopie” tłem dla głównego wątku powieści, czyli historii uczucia łączącego Andrzeja Kmicica i Aleksandrę Billewiczówną. Ich żywe zaangażowanie w sprawy ojczyzny przyczynia się do tego, że ich losy związane są z losami Rzeczpospolitej.

W jaki sposób Sienkiewicz ukazuje historię? Na pewno dokonuje idealizacji, co spowodowane jest okresem, w którym powstało jego dzieło. „Potop” pisany był ku pokrzepieniu serc, by pomóc rodakom przetrwać ciężki czas zaborów i umacniać w nich patriotycznego ducha. Skoro dawni Polacy potrafili zwyciężać w niewyobrażalnie trudnych sytuacjach, ich potomkowie z pewnością odzyskają kiedyś swój kraj. Trzeba tu zaznaczyć, iż powieść Henryka Sienkiewicza nie była próbą nawoływania do czynu zbrojnego – miała przede wszystkim budować patriotyczną świadomość.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

„Nie-boska komedia” jako dramat...

„Nie-boska komedia” Zygmunta Krasińskiego to dzieło podejmujące bardzo rozległą tematykę. W tym kontekście wyraźnie zaznacza się jego dwudzielność. Pierwsza...

„Mistrz i Małgorzata” jako...

„Mistrz i Małgorzata” to powieść paraboliczna w której ponad poziomem znaczeń dosłownych wynikających z sensu współczesnej fabuły nadbudowany...

Napisz wypracowanie na temat: jakie...

„Romeo i Julia” Williama Szekspira to tragedia która wciąż inspiruje porusza i fascynuje. Sposób w jaki angielski poeta ukazał gorące uczucie dwojga...

Komizm w „Zemście”

„Zemsta” Aleksandra Fredry choć napisana niemal 200 lat temu śmieszy do dzisiaj o czym może świadczyć niesłabnąca popularność tego dzieła - także na deskach...

Widzenie ks. Piotra – interpretacja...

Widzenie księdza Piotra to jedna z najbardziej tajemniczych scen pojawiających się w trzeciej części „Dziadów”. Badacze literatury doszukują się w tym...

Oskarżanie Zenona Ziembiewicza...

Wysoki sądzie zasiadający dziś na ławie oskarżonych Zenon Ziembiewicz to człowiek który nie sprostał pokładanym w nim nadziejom. Jako prezydent zawiódł...

Obraz rewolucji w „Przedswiośniu”...

Stabilne i spokojne życie jakie państwo Barykowie wiedli w Baku zostało zakłócone przez wybuch I wojny światowej. Wcielenie pana Seweryna do armii było szczególnie...

Charakterystyka Karusi

Karusia jest główną bohaterka ballady Adama Mickiewicza pod tytułem: „Romantyczność”. Historia dziewczyny jest opowieścią tragiczną. Bohaterka niezwykle...

Konstruktywizm – cechy przedstawiciele...

Cechy opis założenia Konstruktywizm to jeden z kierunków w sztuce który przeciwstawiał się tradycyjnym przedstawieniom i tworzył zupełnie nową jakość oraz...