Małe auto – interpretacja i analiza

„Małe auto” Guillaume Apollinaire’a to jeden z kaligramów poety, pochodzący ze znanego zbioru pod tym samym tytułem, z 1918 roku. Wiersz stanowi osobliwe połączenie grafii i tekstu, które wzajemnie się dopełniają, tworząc tytułowe „małe auto”. Obraz graficzny przypomina dokładnie model Forda z początku XX wieku. Zarysowana w wierszu sytuacja ma miejsce w konkretnym czasie: jest to 31 sierpnia 1914 roku, a więc okres I wojny światowej. Samochód odsyła do toposu podróży – metafory życia oraz upływającego czasu i zmieniającego się świata. Podmiot liryczny przemieszczając się owym „małym autem”, przenosi się z jednej epoki do drugiej.

Owa podróż odbywa się w rzeczywistości wojennej, krajobraz nosi bowiem piętno wojennych zniszczeń i złowróżbnych obrazów. Pojawiają się tu wizje żarłocznych, groźnych zwierząt i umarłych drżących w mogiłach. Dookoła wybuchają pociski i groźne gazy bojowe. Podmiot liryczny jedzie nocą i napotyka nieustanne trudności - jest zmuszony trzykrotnie zmieniać opony. Północ wydaje się mieć znaczenie symboliczne, stanowi bowiem przejście pomiędzy dniem i nocą, a więc również dobrem i złem, życiem i śmiercią.

Okazuje się, że ostatecznie droga prowadzi tylko w dwie strony: do błękitnego Lisieux lub do złotego Wersalu. Pierwsza z wymienionych przestrzeni przywodzi na myśl świętą Teresę i rzeczywistość niebiańską. Złoto Wersalu odsyła natomiast do bogactwa, ale również zepsucia i ognia piekielnego. Wojna jawi się zatem w wierszu Apollinaire’a jako doświadczenie graniczne – na miarę ostatecznej próby człowieczeństwa.