Unikalne i sprawdzone teksty

Jan Matejko, Stańczyk – opis, interpretacja i symbolika obrazu

„Stańczyk” to jeden z tych obrazów Jana Matejki, który poświęcony jest przyczynom upadku Rzeczypospolitej. Królewski błazen, zasiadający na fotelu w centrum obrazu, jest wyraźnie zasępiony. Od gorącej czerwieni jego wesołego, błazeńskiego stroju odbija się silnym kontrastem zamyślona, biała twarz z ciemnymi, przenikliwymi oczami. Stańczyk przybrał swobodną, nieco zrezygnowaną pozę, z wysuniętymi do przodu nogami i jedynie jego splecione dłonie i skupiona twarz pokazują, jak silne napięcie wytworzyło się w jego wnętrzu.

Przyczyną rezygnacji i zamyślenia Stańczyka jest dokument leżący obok niego na stole, dotyczący utraty strategicznie istotnej twierdzy na granicy państwa polsko-litewskiego, Smoleńska, która została zagarnięta przez Wielkie Księstwo Moskiewskie. Przewidujący Stańczyk widzi w tej niepozornej stracie zapowiedź większych klęsk, które mają spotkać Rzeczpospolitą. Największym zaś problemem jest ignorancja Polaków, którzy beztrosko bawią się na drugim planie obrazu podczas przyjęcia. Roześmiana grupa ma być symbolem egoizmu i krótkowzroczności polskiej szlachty. Bawiący się na balu u królowej Bony goście byli z pewnością ważnymi osobliwościami ówczesnego świata, dlatego też ich zupełne niezrozumienie problemu martwi. Skoro więc dostojnicy państwowi pozostają w uśpieniu i korzystają z radości tego świata w obliczu politycznej porażki, poważna refleksja pozostaje temu, kto powszechnie uznawany jest za niepoważnego - królewskiemu błaznowi. Jego smutna twarz, skontrastowana z zabawnym strojem, wywołuje niepokój, a rzucona na podłogę obok krzesła błazeńska grzechotka pokazuje bezradność Stańczyka wobec nieuchronnej klęski ojczyzny.

Cała kompozycja obrazu zaplanowana jest wokół centralnej postaci Stańczyka. Z jego lewej strony znajduje się stół okryty ciężkim obrusem, na którym leży wielki zwój papieru - dokument dotyczący utraty Smoleńska - na który bezładnie rzucona została biała chusta. Tuż za stołem widzimy okno, przez które wpada jasne światło księżyca, oświetlające blat stołu oraz postać Stańczyka. Za plecami błazna zwisają ciężkie zielone story, a zza kotary, po prawej stronie, wyłania się drugi plan obrazu ze sceną balu, silnie oświetloną sztucznym, ciepłym światłem. Kolorystyka dominująca na obrazie jest ciepła (czerwienie, ugry, brązy), jednak paletę barwną poszerzają stonowane zielenie na kotarach i posadzce.

Obrazowi towarzyszą silne kontrasty - z jednej strony widzimy pochmurnego Stańczyka oświetlonego przez zimne księżycowe światło, z drugiej skąpaną w ciepłym świetle salę balową pełną roześmianych postaci. Kolorowemu, błazeńskiemu strojowi przeciwstawia się poważna, blada twarz Stańczyka. Czerwieniom i ugrom - chłodne zielenie. Wszystkie te dysonanse są efektem silnych patriotycznych uczuć, które musiały towarzyszyć Matejce w trakcie wykonywania obrazu, a dowodem na to, że losy Polski nie były mu obojętne, jest chociażby to, że zatroskanemu o losy ojczyzny Stańczykowi użyczył artysta własnego wizerunku.

Rozwiń więcej
Jan Matejko, „Stańczyk”

Losowe tematy

Jak przeszłość kształtuje relacje...

Stanisław Wyspiański w „Weselu” dogłębnie analizuje kwestię wzajemnych relacji inteligencji i chłopów. Duże znaczenie na podjęcie tej problematyki...

Leonardo da Vinci Dama z łasiczką...

„Dama z łasiczką” („Dama z gronostajem”) została namalowana przez Leonarda da Vinci techniką olejną z użyciem tempery na desce orzechowej o rozmiarach...

Dlaczego „Zemsta” Aleksandra...

„Zemsta” Adama Fredry jest dziełem szczególnym. Ta komedia napisana niemal przed dwustu laty wciąż śmieszy i cieszy się olbrzymią popularnością. Uczniowie...

Opis owocu

Owoce to ważna część diety. Zawierają mnóstwo witamin mikroelementów i są najzwyczajniej w świecie bardzo smaczne! Spośród wszystkich owoców...

Wenus z Milo i „Ubogi rybak”...

Powieść Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni” napisana została w okresie pozytywizmu. Jednak widać w niej również zapowiedź estetyki młodopolskiej....

Pupa, gęba, łydka – symbolika

Język „Ferdydurke” można scharakteryzować jako żywy dynamiczny i bardzo oryginalny. Autor posługuje się różnymi stylami (wysokim średnim niskim) dostosowuje...

Czy Tezeusz to bohater bez skazy?

Odpowiedź na pytanie czy Tezeusz jest bohaterem bez skazy nie jest odpowiedzią łatwą. Odbiorca mitu widzi obraz człowieka którego po śmierci czczą rzesz ludzi....

Motyw buntu w literaturze polskiej...

Bunt jest motywem niezwykle popularnym w literaturze polskiej. Po ten wątek sięga często literatura współczesna ale odnaleźć go można i w największych dziełach...

Rozwiń myśl Czesława Miłosza:...

W wierszu Czesława Miłosza „Przedmowa” pada pytanie Czymże jest poezja która nie ocala narodów ani ludzi? Jaka refleksja stała za tym retorycznym...