Unikalne i sprawdzone teksty

Katastrofizm – definicja, charakterystyka, przedstawiciele, znaczenie

Katastrofizm należy do bardzo charakterystycznych prądów kulturalnych XX wieku, a jego rozkwit przypada na dwudziestolecie międzywojenne. Jednak korzenie nurtu tkwią głębiej w przeszłości.

Wiek XIX uznawany jest za okres olbrzymiego postępu ludzkości. Postęp dokonywał się wówczas na prawie wszystkich polach nauki i techniki. Badacze zgłębiali tajemnice przyrody, a inżynierowie wykorzystywali ich obserwacje, by uczynić świat przyjemniejszym miejscem do życia. Medycyna pozwalała wydłużyć życie ludzi, zaś linie kolejowe i telegraficzne spięły właściwie cały świat.

Jedna ów postęp nie był pozbawiony mrocznych stron. W rozrastających się miastach robotnicy żyli w fatalnych warunkach higienicznych. Narastały niepokoje społeczne oraz rywalizacja miedzy państwami, która wydawała się sugerować bliski koniec pokoju europejskiego.

W tamtym czasie tworzył między innymi Fryderyk Nietzsche, filozof w którego twórczości wątki katastroficzne i irracjonalne były bardzo wyraźne. Autor „Tako rzecze Zaratustra” przewidywał koniec świata ułożonych mieszczan, sławił walkę i wojnę. Niemiecki myśliciel doskonale wyrażał niepokoje wielu ludzi okresu końca wieku XIX (fin de siècle).

Ich troski uzyskały potwierdzenie w czasie I wojny światowej. Miliony młodych mężczyzn poległy na frontach, rozpadły się znane dotąd imperia (Austro-Węgry i Cesarstwo Rosyjskie). Po rewolucji październikowej do władzy w Rosji doszli bolszewicy, a przez wiele krajów przetoczyły się okrutne, choć w większości krótkotrwałe wojny domowe.

Wkrótce potem, w 1922 roku, do władzy we Włoszech doszli faszyści pod wodzą Benito Mussoliniego. W 1929 roku wybuchnął Wielki Kryzys gospodarczy i miliony ludzi straciły pracę. Jedną z konsekwencji owego załamania ekonomicznego stało się dojście do władzy narodowych socjalistów w Niemczech. W roku 1933 Adolf Hitler został kanclerzem i zaczął szykować swoją ojczyznę do przyszłej wojny.

Trudno się dziwić, że obserwatorzy tych wszystkich wydarzeń nie mogli się powstrzymać przed pesymizmem. Stare wartości, które sprawdzały się przez tyle lat, wydawały się odchodzić do lamusa – ich miejsce zajmowały okrutne ideały komunizmu i faszyzmu. Pojawiało się pytanie, czy jakakolwiek kultura może przetrwać w świecie opanowanym przez te ideologie, świecie rządzonym przez masy pozbawionych indywidualizmu żołnierzy. Nowoczesna wojna kojarzyła się obserwatorom z maskami przeciwgazowymi – osoby noszące takie maski przypominają bardziej owady, niż ludzi, w czym trudno nie dostrzec symbolu wojny totalnej.

Niepokoje tego okresu są charakterystyczne dla twórców o różnych poglądach. Nastroje katastroficzne odnaleźć można w twórczości konserwatywnych myślicieli, takich jak Niemiec Oswald Spengler (autor „Zmierzchu zachodu”), czy Polak Marian Zdziechowski (autor „W obliczu końca” oraz „Widma przyszłości”). Ale odwoływali się do nich również młodzi lewicowi poeci z wileńskiej grupy Żagary (jej członkiem był Czesław Miłosz), czy komunista Walter Benjamin.

Katastrofizm stał się też ważnym elementem twórczości autorów z tzw. „pokolenia Kolumbów” (Tadeusz Gajcy, Krzysztof Kamil Baczyński) – czemu trudno się dziwić, skoro na własne oczy mogli obserwować II wojnę światową – apokalipsę, którą przeczuwali ich poprzednicy.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Miłość jako natchnienie pisarzy...

Miłość stanowi jedno z najsilniejszych uczuć jakich doświadczyć może człowiek. Skłania do poświęcenia zdrowia a nawet życia dla dobra ukochanej osoby. Inspiruje do...

Moje hobby

Moje hobby pochłania mi sporą ilość czasu. Uważam jednak że jest ono ciekawe i rozwijające. Daje mi także możliwość dowiedzenia się nowych rzeczy. Mimo że nie mam...

Bezdomność w „Ludziach bezdomnych”...

„Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego należą do najbardziej przejmujących powieści opisujących bolączki polskiego społeczeństwa. Napisana przed ponad stu...

Znaczenie tytułu „Dzika kaczka”...

Tytuł dramatu Henrika Ibsena „Dzika kaczka” ma niezwykle wieloznaczną symbolikę. W utworze zyskuje ona wymiar niemal odrębnej bohaterki – ptak ten został...

Stanisław Ignacy Witkiewicz Kuszenie...

Kuszenie świętego Antoniego jest motywem niezwykle często pojawiającym się w malarstwie. Starożytny pustelnik którego wkład w życie Kościoła oceniany jest jako...

Jaką prawdę o sobie poznaje Edyp?...

Edyp wychował się w Koryncie na dworze Polybosa i Merope. Wydawać by się mogło że wiódł tam szczęśliwe spokojne życie. Niestety nazywano go podrzutkiem co sprawiało...

Don Kichot i Sancho Pansa – porównanie...

Don Kichot i jego giermek Sancho Pansa to bodaj najbardziej znana para literatury światowej. W literackich odniesieniach czy w ikonografii postacie te stanowią swego rodzaju...

„Inny świat” jako utwór o...

„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego to poruszająca powieść o życiu w sowieckich łagrach napisana na podstawie wspomnień pisarza z okresu II wojny...

Jakie znaczenie ma kultura osobista...

Wbrew pozorom to jak się ubieramy jak zachowujemy w miejscach publicznych i w kontakcie bezpośrednim z ludźmi ma ogromne znaczenie dla tego jak jesteśmy przez innych postrzegani....