Unikalne i sprawdzone teksty

Kobieta w romantyzmie i pozytywizmie

W zdominowanym przez mężczyzn świecie dawnych wieków kobiety bardzo rzadko traktowano poważnie. Mogły być uważane za damy serca i obiekty westchnień, ale artyści rzadko przywiązywali wagę do ich uczuć, psychologii i marzeń. Zaczęło się to zmieniać w XIX stuleciu.

Jeszcze w rozpoczynającej tej wiek epoce romantyzmu dostrzec można wyraźnie wpływy podejścia dawnych wieków. Kobieta mogła być wietrzną istotą (Mickiewicz) lub typem famme fatale, zwodzącej bohatera i przyprawiającej mu cierpienia. Tego rodzaju postacią jest na przykład nimfa, będąca bohaterką ballady Adama Mickiewicza „Świtezianka”. Romansuje z młodym myśliwym, a później karze go za jego zdradę – nie dowiadujemy się natomiast, jak ona sama przeżywała ową zdradę. Przypomina raczej narzędzie, które sprawiedliwość za występek, niż żywą i czującą istotę. Zaklęty w drzewo młodzieniec „cierpi”, natomiast o kobiecie wiemy tylko tyle, iż „ po srebrnym pląsa jeziorze”. Kobieta romantyzmu, nawet jeśli jest to kobieta-bohater, niczym Emilia Plater z wiersza Mickiewicza („Śmierć Pułkownika”) pozostaje wyłącznie reprezentantem pewnych cech.

Zmienia się to wszakże w epoce pozytywizmu. Literatura tego okresu oferuje całą galerię interesujących postaci kobiecy. Wskazać można na przykład Joannę Podborską, ukochaną doktora Tomasza Judyma z „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego. Jest to osoba ciepła, spragniona miłości, ale również twarda i zdecydowana. Sama zapewnia sobie byt, utrzymując się z pracy guwernantki, nie wacha się również zaproponować Judymowi wspólnego prowadzenia szpitala dla ubogich. Widzimy więc, że Joanna jest idealistką, posiadającą własne poglądy na świat i sprawy społeczne – coś, co trudno byłoby dostrzec u postaci kobiecych w okresie romantyzmu.

Stefan Żeromski ukazał w swej twórczości przynajmniej jeszcze jedną „kobietę z charakterem”. Pozornie cicha i spolegliwa, Salomea Brynicka, bohatera „Wiernej Rzeki”, okazuje się postacią bardziej dojrzałą i stanowczą, niż jej ukochany Józef Odrowąż. Ta uboga szlachcianka nie wacha się przyjąć pod swój dach rannego powstańca, chociaż zdaje sobie sprawę, że naraża samą siebie i swoją rodzinę na wielkie niebezpieczeństwo. Salomea musi znosić rewizję władz rosyjskich i narażać się na upokorzenia, byle tylko młody Odrowąż nie został odkryty.

Między Salomeą a Józefem rodzi się romans. Brynicka zachodzi w ciążę, jedna kiedy matka młodzieńca sprzeciwia się ich dalszemu związkowi, nie wyciąga ona tego argumentu (Odrowąż nie wie o tym, że kobieta spodziewa się dziecka). Tego typu „chwyt” byłby poniżej jej godności. Salomea ma jej znacznie więcej niż Józef, który wykorzystuje bezrefleksyjnie młodą szlachciankę, a później odjeżdża, nie zastanawiając się nad cierpieniami, jakie spowodował.

W okresie romantyzmu kobiety były postrzegane jako istoty bierne lub reprezentantki pewnych cech. Zmienił się to w czasach pozytywizmu – kobiety pojawiające się w literaturze tej epoki są już postaciami „z krwi i kości”, mają własne osobowości i nierzadko są dużo silniejsze niż mężczyźni.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Mesjanizm w Dziadach

Trzecia część „Dziadów” Adama Mickiewicza postrzegana jest jako dramat narodowy. Twórca zawarł w niej nawiązującą do Biblii i Narodu Wybranego...

Pokolenie Kolumbów – geneza charakterystyka...

W roku 1957 Roman Bratny opublikował trzytomową powieść „Kolumbowie. Rocznik 20”. Autor urodzony w 1921 roku opowiada w niej o losach swojego pokolenia. Tytuł...

Dulszczyzna – co to jest? Cechy...

Nieczęsto się zdarza by dzieło literackie zostawiło tak wyraźny ślad w języku powszechnym jak stało się w przypadku dramatu Gabrieli Zapolskiej „Moralność pani...

„Inny świat” jako utwór o...

„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego to poruszająca powieść o życiu w sowieckich łagrach napisana na podstawie wspomnień pisarza z okresu II wojny...

Motyw vanitas w literaturze i sztuce...

Słowo „vanitas” to po łacinie „marność”. Przez wieki najpopularniejszym językiem w jakim czytano Pismo Święte była bowiem łacina – i właśnie...

„Wesele” jako dramat narodowy

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego jest wielkim dramatem narodowym sytuującym pisarza na pozycji czwartego wieszcza. Dzieło to porusza najistotniejsze sprawy związane...

Motyw prometejski w literaturze

Motyw prometejski jest jednym z tych motywów które pojawiają się w literaturze bardzo często i chętnie są przywoływane. Jest to związane z samą historią...

Co by było gdyby nie było radia...

W dzisiejszych czasach coraz rzadziej korzystamy z radia. Jego rolę przejęła telewizja lub Internet. Słuchanie ulubionej stacji jest popularne albo wśród ludzi starszych...

Egzystencjalizm w Dżumie

Albert Camus mocno odżegnywał się od związków z prądem intelektualnym znanym jako egzystencjalizm. Mimo to często bywa zaliczany w poczet osób związanych...