Unikalne i sprawdzone teksty

Prometeizm – definicja, cechy, przykłady

W mitologii greckiej ważną postacią jest tytan Prometeusz. Dzięki jego życzliwości ludzie mieli otrzymać ogień, pozwalający na ochronę przed ciemnością i zimnem. Bez tego daru trudno byłoby wyobrazić sobie powstanie cywilizacji. Jednak swą dobroć przypłacił Prometeusz okrutną karą – Zeus zareagował gniewem na wieść o tym, że ludzie otrzymali sekret boskiego ognia. Przykuł więc niepokornego tytana do kaukaskich skał – tam zaś orzeł pożerał mu wątrobę. Organ regenerował się nocą i każdego ranka cierpienia Prometeusza zaczynały się na nowo – w każdym razie do czasu, aż wyzwolił go Herakles.

Opowieść o Prometeuszu uznawana jest za archetyp – opowiada o poświęceniu dla dobra społeczności, a wątek ów pojawia się w bodaj wszystkich znanych kulturach i religiach. Prometeusz stał się również punktem odniesienia dla każdego buntownika, sprzeciwiającego się zastanemu porządkowi i pragnącego rozwoju ludzkości.

Owo poświecenie dla innych jest najważniejszą cechą postawy zwanej „prometeizmem”. Pojawia się ona nad wyraz często w literaturze, zwłaszcza od okresu romantyzmu. Romantyczni autorzy chętnie odwoływali się do wielkich postaci, które swoimi czynami przynoszą wolność całym narodom. Osoby takie łączył umiłowany przez twórców epoki indywidualizm (w końcu do wielkich czynów doprowadzają sami, poprzez swoje poświecenie) z marzeniami o zmianach społecznych i nastaniu swobody. Za swego rodzaju Prometeusza uznawano na przykład Napoleona Bonaparte – człowieka, który zmieniał granice państw, zrzucał królów z tronu i przynosił wyzwolenie narodów (przynajmniej niektórych). Dzieło Bonapartego wiązało się też z poświęceniem – w końcu cesarz trafił na wygnanie (najpierw na Elbę, później na Wyspę Świętej Heleny).

Oczywiście Napoleon nie był jedyną figurą prometejską w literaturze romantycznej. Kordian z dramatu Juliusza Słowackiego również wyznaje podobne ideały, odwołując się wszakże do szwajcarskiego rycerza Winkelirieda – oczywiście samego siebie również widzi w roli Prometeusza. Podobnie wygląda sytuacja z Konradem z „Dziadów” Adama Mickiewicza. Wszakże obie te postacie zawodzą i nie udaje im się przynieść ludzkości ognia wolności.

Do prometeizmu odwoływali się również twórcy pozytywizmu i egzystencjalizmu. Doktor Judym z „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego przedkłada dobro społeczeństwa nad własne szczęście u boku ukochanej kobiety. Również bohater „Dżumy” Alberta Camusa poświęca swoje życie, walcząc z tytułową chorobą i przynosząc wytchnienie cierpiącym.

Prometeizm wiązać należy z procesem sekularyzacji, tzn. odchodzenia od religii. Nie oznacza to oczywiście, że autorzy tacy jak Mickiewicz, czy Słowacki nie wierzyli w Boga. Jednak porzucono wówczas ideał chrześcijańskiej pokory i mniemanie, iż jedynie wyroki Nieba mogą zmienić świat. Prometeizm symbolizuje nowe poczucie podmiotowości wśród ludzi – zaczęli oni mianowicie uznawać, że sami tworzą historię, nie są zaś jedynie obiektami działań opatrzności.

Prometeizm stał się też określeniem ruchu politycznego, funkcjonującego w okresie międzywojennym. Piłsudczycy, którzy wyznawali jego ideały, zamierzali doprowadzić do zjednoczenia pod opieką Polski działań narodów ujarzmionych przez rosyjski komunizm i poprowadzić je do wolności.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Powieść modernistyczna – definicja...

Definicja i wyznaczniki gatunku Powieść modernistyczna to nowatorski rodzaj powieści który stanowił odzwierciedlenie kierunków panujących w całym modernizmie...

Dzieje Andrzeja Radka (w punktach)...

1. Dzieciństwo chłopskiego syna. Andrzej (Jędrek) Radek pasie zwierzęta. 2. Skłonienie przez rodzinę do parodiowania wiejskiego nauczyciela Antoniego Paluszkiewicza zwanego...

Motyw labiryntu w literaturze i...

Labirynt to jeden z najpopularniejszych motywów w sztuce i literaturze. Przewija się on od starożytności aż do dzieł współczesnych twórców....

Stanisław Wyspiański Śpiący...

Stanisław Wyspiański jako malarz lubował się przede wszystkim w oddawaniu sytuacji naturalnych nieupozowanych. Jego dzieła które powstały głównie przy użyciu...

Porównanie siebie z którymś z...

Bohaterowie „Kamieni na szaniec” są postaciami niemal pomnikowymi. Kiedy myślimy o ich losach jesteśmy pełni podziwu dla ich niezwykłego męstwa i heroizmu....

„Jak kamienie przez Boga rzucane...

Tytuł powieści Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec” został zaczerpnięty z wiersza Juliusza Słowackiego „Testament mój”. Pisarz posłużył...

Praca organiczna w „Lalce” –...

Kiedy upadło powstanie styczniowe wszystkie marzenia o wolności i niezależności prysnęły. Osłabiony klęską militarną naród znalazł się w bardzo trudnym położeniu...

Ocena społeczeństwa polskiego...

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego to dramat w którym autor zawarł wyrazistą ocenę polskiego społeczeństwa. Jawi się ono przede wszystkim jako głęboko...

Obraz szlachty w Panu Tadeuszu

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza ukazuje nie tylko piękno litewskiego krajobrazu ale także rozbudowaną zróżnicowaną panoramę ówczesnej szlachty....