Weiser Dawidek - opracowanie, problematyka, bohaterowie

Geneza

„Weiser Dawidek” jest debiutancką powieścią Pawła Huelle. Książka ukończona została w 1984 roku, a ukazała się trzy lata później (w okresie PRL-u wydawnictwa publikowały ze sporą zwłoką). Dzieło doczekało się sporego uznania krytyków i czytelników, a także przekładów na języki obce. W 2000 roku na ekrany kin weszła ekranizacja książki.

Czas i miejsce akcji

Akcja rozgrywa się na dwóch planach czasowych. Pierwszy z nich to druga połowa lat pięćdziesiątych, gdy bohaterowie uczęszczają jeszcze do szkoły. Drugi plan ma miejsce kilka dekad później. Dorośli już ludzie wspominają swoją młodość. Akcja rozgrywa się przede wszystkim w Gdańsku.

Bohaterowie, problematyka

Narratorem powieści jest Paweł. Na początku poznajemy go, gdy jeszcze chodzi do szkoły. Później okazuje się, że są to jego próby przypomnienia sobie dzieciństwa. Bowiem już jako dorosły człowiek stara się zrozumieć postać Weisera Dawidka i swoje z nim relacje. Paweł należał bowiem do „świty” chłopaka – grupy dzieci, które ten wprowadzał w swój świat.

Weiser Dawidek jest bowiem centralną powieścią książki. To również dziecko, niepozorny, rudy chłopak. Początkowo odrzucany przez innych z powodu swojego żydowskiego pochodzenia, szybko wzbudza fascynację kolegów. Weiser ma zdolności hipnotyzera oraz kolekcję niezwykłych przedmiotów – w tym znaczków pocztowych i karabinów z czasów II wojny światowej. Dawidek posiada olbrzymią wiedzę o Gdańsku oraz potrafi dokonywać pirotechnicznych sztuczek. W czasie jednej z takich inscenizowanych eksplozji chłopak znika i nigdy więcej się nie pojawia.

W ujęciu Huellego Weiser staje się uosobieniem magii dzieciństwa. Dla młodych ludzi granica między rzeczywistością i fantazją nie jest ścisła – stąd Weiser nieraz jawi się bohaterom jako postać nadnaturalna (potrafi lewitować). Wraz z wiekiem następuje „odczarowanie świata” (jak to ujął Max Weber, niemiecki socjolog). Znaczek pocztowy z Adolfem Hitlerem nie jest już tak interesujący, jak się ma trzydzieści lat – w wieku lat trzynastu wydaje się on skrywać jakąś mroczną tajemnicę.

Dorośli tracą poczucie cudowności świata, ale jest to strata bolesna – Paweł nie potrafi się pogodzić z odejściem Weisera, nawet gdy jest już dojrzałym mężczyzną.

Powieść Huelle można też interpretować jako opowieść o Gdańsku, niezwykłym, wielokulturowym wymiarze miasta. Jednak to oblicze Gdańska zostało zniszczone przez nazistów i katastrofę II wojny światowej – zostało po nim tylko wspomnienie. W tym sensie Weiser stanowi też symbol miasta.