Unikalne i sprawdzone teksty

Motyw holocaustu w literaturze. Omów na przykładzie wybranych utworów.

Dokonana w czasie II wojny światowej przez III Rzeszę eksterminacja Żydów należy do najmroczniejszych kart historii XX wieku, a być może całych dziejów ludzkości. Literaci i filozofowie od lat próbują zrozumieć, co doprowadziło do tej zbrodni, a także dać świadectwo jej przebiegu.

Wielka żydowska filozofka, Hannah Arendt, wspominała, że przebywając w USA w czasie wojny słyszała plotki o postępowaniu Niemców wobec Żydów. Jednak nie dawała im wiary, uznając, że nawet naziści nie posunęliby się do tak nieracjonalnej polityki – skoro toczyli wojnę, to jak mogli mordować potencjalną siłę roboczą, w dodatku tracąc czas i środki? Czy Hitler mógł sobie pozwolić na to, by pociągi, zamiast transportować amunicję dla wojsk na froncie, zwoziły Żydów z całej Europ do obozów zagłady? Kiedy wojska alianckie wyzwoliły obozy, a procesy nazistowskich zbrodniarzy ujawnił szczegóły Holocaustu, opinia publiczna świata była więc tym bardziej wstrząśnięta. Do intelektualistów należało zadanie zrozumienia, co doprowadziło ludzi do pomysłu eksterminacji milionów, co powodowało niemieckimi sprawcami i jak wreszcie reagowali obserwatorzy i ofiary Shoah.

Obraz dwóch stron Holocaustu dają książki polskich autorów – „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall i „Rozmowy z katem” Kazimierza Moczarskiego. Reportaż Krall jest owocem rozmów z Markiem Edelmanem, jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim (1943). Edelman z medyczną precyzją (z wykształcenia był on w końcu lekarzem) opisuje fatalne warunki panujące w getcie, głód i choroby. Bez sentymentów przedstawia jednostki ludzkie, zmuszanie niejednokrotnie przez okoliczności, do wyrzeczenia się wszelkich wartości, byle tylko przeżyć. Zryw żydowskich powstańców przedstawia, jako próbę wywalczenia godnej śmierci – bo tylko ona pozostała skazanym na wywiezienie do komór gazowych.

Kazimierz Moczarski w czasie wojny należało do AK. W okresie stalinizmu komuniści prześladowali działaczy podziemia niepodległościowego i Moczarski trafił do więzienia. Został osadzony w jednej celi z Jurgenem Stroopem, oficerem SS, który dowodził tłumieniem powstania w getcie. Dało mu to okazję do rozmów z oczekującym na wykonanie wyroku śmierci zbrodniarzem. Polak spróbował wniknąć w psychikę nazisty, zrozumieć jego motywacje i drogę życiową – „Rozmowy z katem” są portretem czegoś, co Hannah Arendt określiła jako „banalność zła”. Stroop nie jest postacią rodem z wyobrażeń o szatanie. Moczarski przedstawia osobę raczej bezbarwną i prymitywną (czy wręcz ograniczoną). Stroop to typ karierowicza, gotowego na wszystko, byle zyskać uznanie przełożonych. Zarazem ślepo wierzy w ich polecenia i przyjmuje chorą, rasistowską ideologię, która udziela mu odpowiedzi na wszystkie problemy – oczywiście owa nazistowska odpowiedź polega na obarczeniu Żydów odpowiedzialnością za wszelkie zło. Jak wspominał Victor Klemperer, niemiecki Żyd i filolog, śledzący hitlerowską propagandę – Żydów porównywano do insektów lub szczurów, które należy po prostu zgładzić, by przestały wyrządzać szkody. „Dobry Niemiec” miał nie wahać się przed takim czynem, tak samo, jak nie czuł wyrzutów sumienia, zakładając pułapki na myszy (odniesieniem do tych metafor jest komiks „Maus” Arta Spiegelmana, syna Żyda ocalałego z Holocaustu – w „Mausie” Żydzi przedstawieni są jako myszy, zaś Niemcy jako koty).

Owo połączenie dążenia do osobistych korzyści, pełnej nienawiści ideologii i posłuszeństwa wobec władzy sprawiło, że osoby pokroju Stroopa bez głębszego zastanowienia przeprowadzały eksterminację milionów ludzi.

Książki Krall i Moczarskiego (a także Klemperera i Spiegelmana) przedstawiają obraz Zagłady z perspektywy sprawców i z perspektywy ofiar. Ukazują XX-wieczny totalitaryzm, który doprowadził do odmówienia człowieczeństwa milionom ludzi i wzniósł komory gazowe. „Rozmowy z katem” to niezwykłe wniknięcie w psychologię zbrodniarza, współsprawcy Holocaustu. Z kolei „Zdążyć przed Panem Bogiem” ukazuje cierpienie Żydów, którzy na terenach hitlerowskiej Europy stracili status ludzi i zostali skazani na zagładę. Obie książki pozostają unikatowym świadectwem cierpienia, jakie przyniosło światu państwo Adolfa Hitlera.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Opis mieszkania Hobbitów

Hobbity to niezwykle sympatyczne stworzenia żyjące w Śródziemiu (czyli świecie stworzonym przez J. R. R. Tolkiena). Żyją w norkach ale są to norki bardzo wygodne...

Opis siostry lub brata

Moja siostra ma na imię Matylda i jest niezwykłą osobą. Jest ode mnie starsza i chodzi już na studia. Jej pasją jest język francuski dla tego też wybrała romanistykę....

Symbole w „Ludziach bezdomnych”...

Powieść „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego to dzieło powstałe na styku epok – zawiera w sobie elementy pozytywizmu ale również widać w nim...

Don Kichot i Sancho Pansa – porównanie...

Don Kichot i jego giermek Sancho Pansa to bodaj najbardziej znana para literatury światowej. W literackich odniesieniach czy w ikonografii postacie te stanowią swego rodzaju...

Motyw deesis w „Bogurodzicy”...

Motyw deesis kojarzony jest przede wszystkim z średniowieczną ikonografią Kościoła bizantyjskiego i rzymskiego gdzie przyjmuje formę zbiorowego przedstawienia z figurą...

Ekspresjonizm w „Ludziach bezdomnych”...

Ekspresjonizm należał do popularnych kierunków w literaturze i sztuce na przełomie XIX i XX wieku. Przykładał on dużą wagę do wyrażania uczuć „mocnego”...

Czy Gandalf postąpił słusznie...

Przeciętny dzień mieszkającego w Hobbitonie pana Bagginsa upływał na przyjemnościach oferowanych przez jego niezwykle komfortową norkę. Jedzenie lektury wygodny fotel...

Opis kwiatu (opis róży)

Róża ma niezwykły kolor i piękny zapach. Jej płatki są barwy czerwonej. Nieco ciemniejsze im bliżej środka kwiatu jaśniejsze na końcach płatków prezentują...

Edmund – zdrajca czy ofiara?

Główny bohater utworu „Lew czarownica i stara szafa” – Edmund – to chłopiec jeden z czwórki rodzeństwa który do magicznej krainy...