Unikalne i sprawdzone teksty

Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki – pierwsza polska powieść nowożytna | wypracowanie

Powieść wydaje się nam czymś oczywistym. Wchodzimy do księgarni i na półkach widzimy głównie powieści, tak samo w bibliotekach publicznych, czy biblioteczkach domowych. Uwielbiamy zżywać się z bohaterami, spędzać czas w ich towarzystwie, śledzić ich przygody i dialogi. A przecież powieść, jako popularny gatunek, jest stosunkowo młoda. Chyba trudno nam sobie wyobrazić, że zamiast nowego dzieła fantasy czytamy pisane wierszem eposy? A jednak tak właśnie wyglądały realia europejskiej literatury przez całe stulecia.

Wprawdzie pierwsze powieści zaczęły pojawiać się już w starożytności, znane też były kulturze arabskiej – jednak w Europie powieści na dobre pojawiły się dopiero w epoce nowożytnej. Jedynymi z pierwszych dojrzałych powieści były „Gargantua i Pantagruel” Rabelaisego (XVI w.) i „Don Kichot” Cervatesa (XVII w.). Literatura polska na swoją pierwszą powieść musiała czekać aż do drugiej połowy osiemnastego wieku.

W 1776 roku ukazały się „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”, pióra Ignacego Krasickiego. Utwór ten łączy różne elementy – chociaż sam ma formę pamiętnika, to zawiera też listy. Pojawiają się w nim wątki powiastki filozoficznej w stylu Woltera, a także utopii.

Bohater, a zarazem narrator, to polski szlachcic. Część pierwsza, poświęcona jego młodości, służy autorowi do krytyki swoich rodaków. Podobnie, jak w innych swoich utworach, Krasicki zwraca uwagę na utracjuszostwo swoich współczesnych (zamiast dobrze gospodarować, wolą zgrywać się w karty), a także ich mizerną edukację. Podkreśla również bezmyślną fascynację cudzoziemszczyzną – francuski guwerner bohatera nie uczy go niczego pożytecznego, zamiast tego wciąga w hazard i pijaństwo.

W drugiej części bohater, uciekając przed długami, trafia na statek. Statek rozbija się, a Mikołaj ląduje na wyspie Nipu. Poznaje tutaj dziwne plemię, które nie zna państwa ani Kościoła, ale jest szczęśliwe i moralne. Utopijne fragmenty o Nipuańczykach zdradzają wpływy twórczości Jana Jakuba Rousseau i jego idei „szlachetnego dzikusa”. Tubylcy nie sięgają po przemoc, wszystkie spory rozstrzyga rada starszych – zresztą nie mają powodów do konfliktów, bowiem dysponują równymi majątkami.

Dalsze części powieści służą skontrastowaniu szlachetnych Nipuańczyków z zepsutymi Europejczykami. Ci ostatni najpierw porywają Mikołaja i zamieniają w niewolnika, pracującego w boliwijskich kopalniach, później zaś osadzają go w areszcie, kiedy próbuje wprowadzać w życie filozofię poznaną na Nipu. Dla hiszpańskich inkwizytorów jest po prostu obłąkanym człowiekiem.

Mikołaj ostatecznie powraca do Polski, gdzie osiada w majątku, praktykuje nauki z Nipu i poślubia ukochaną z lat młodości, Juliannę. Nazwisko bohatera jest istotne – przez wszystkie swoje doświadczenia Mikołaj zdobywa mądrość, z głupca i utracjusza zamienia się w człowieka moralnego i skrupulatnego.

Powieść Krasickiego z pewnością nie poraża oryginalnością. Za to autor błyskotliwie wykorzystuje wątki popularne w oświeceniowej literaturze i przyswaja je kulturze polskiej. Z pewnością trudno porównywać „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” z arcydziełami w rodzaju „Don Kichota” – ale nie można zaprzeczyć, że pierwsza polska powieść jest dziełem udanym i interesującym. Daje nam również ciekawy wgląd w problemy i spory intelektualne XVIII wieku.

 

 

 

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Zjawy w „Weselu” – symbolika...

Widmo – objawia się Marysi. Jest to zmarły narzeczony dziewczyny malarz Ludwik de Laveaux. Mężczyzna zmarł w Paryżu gdzie wyjechał studiować. Zaręczył się z...

Wassily Kandinsky Kompozycja VII...

„Kompozycja VII” Wassila Kandinsky’ego wydawać się może dziełem pełnym chaosu i nieuporządkowania. Widz który nie zna korzeni dzieła wyrobić...

Opis kwiatu (opis róży)

Róża ma niezwykły kolor i piękny zapach. Jej płatki są barwy czerwonej. Nieco ciemniejsze im bliżej środka kwiatu jaśniejsze na końcach płatków prezentują...

Topos homo viator na przykładzie...

Homo viator to topos którego nazwa zaciągnięta jest z języka łacińskiego i oznacza podróżnego pielgrzyma. Zatem odnosi się do człowieka wędrującego doświadczającego...

Jaką prawdę o sobie poznaje Edyp?...

Edyp wychował się w Koryncie na dworze Polybosa i Merope. Wydawać by się mogło że wiódł tam szczęśliwe spokojne życie. Niestety nazywano go podrzutkiem co sprawiało...

Wydarzenia historyczne w Potopie

Akcja „Potopu” Henryka Sienkiewicza rozgrywa się w okresie szwedzkiego najazdu na Rzeczpospolitą który miał miejsce w latach 1655 – 1660. Autor bazując...

Mesjanizm a winkelriedyzm – porównanie...

Mesjanizm był jednym z najbardziej wyrazistych prądów ideowych w dziejach polskiej myśli. Polacy szukali nadziei na odrodzenie podzielonego przez zaborców państwa...

Opis krajobrazu wojennego

W wielu filmach i powieściach pojawia się krajobraz wojenny. Właściwie każdy z nas zetknął się z tego typu kinem a także widział fotografie wykonane przez słynnych...

Elegia – definicja i wyznaczniki...

Definicja i wyznaczniki gatunku Elegia to utwór który podobnie jak tren posiada charakter żałobny choć nie zawsze zakres tematyczny elegii tożsamy jest z tematami...