Unikalne i sprawdzone teksty

Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki – pierwsza polska powieść nowożytna

Powieść wydaje się nam czymś oczywistym. Wchodzimy do księgarni i na półkach widzimy głównie powieści, tak samo w bibliotekach publicznych, czy biblioteczkach domowych. Uwielbiamy zżywać się z bohaterami, spędzać czas w ich towarzystwie, śledzić ich przygody i dialogi. A przecież powieść, jako popularny gatunek, jest stosunkowo młoda. Chyba trudno nam sobie wyobrazić, że zamiast nowego dzieła fantasy czytamy pisane wierszem eposy? A jednak tak właśnie wyglądały realia europejskiej literatury przez całe stulecia.

Wprawdzie pierwsze powieści zaczęły pojawiać się już w starożytności, znane też były kulturze arabskiej – jednak w Europie powieści na dobre pojawiły się dopiero w epoce nowożytnej. Jedynymi z pierwszych dojrzałych powieści były „Gargantua i Pantagruel” Rabelaisego (XVI w.) i „Don Kichot” Cervatesa (XVII w.). Literatura polska na swoją pierwszą powieść musiała czekać aż do drugiej połowy osiemnastego wieku.

W 1776 roku ukazały się „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”, pióra Ignacego Krasickiego. Utwór ten łączy różne elementy – chociaż sam ma formę pamiętnika, to zawiera też listy. Pojawiają się w nim wątki powiastki filozoficznej w stylu Woltera, a także utopii.

Bohater, a zarazem narrator, to polski szlachcic. Część pierwsza, poświęcona jego młodości, służy autorowi do krytyki swoich rodaków. Podobnie, jak w innych swoich utworach, Krasicki zwraca uwagę na utracjuszostwo swoich współczesnych (zamiast dobrze gospodarować, wolą zgrywać się w karty), a także ich mizerną edukację. Podkreśla również bezmyślną fascynację cudzoziemszczyzną – francuski guwerner bohatera nie uczy go niczego pożytecznego, zamiast tego wciąga w hazard i pijaństwo.

W drugiej części bohater, uciekając przed długami, trafia na statek. Statek rozbija się, a Mikołaj ląduje na wyspie Nipu. Poznaje tutaj dziwne plemię, które nie zna państwa ani Kościoła, ale jest szczęśliwe i moralne. Utopijne fragmenty o Nipuańczykach zdradzają wpływy twórczości Jana Jakuba Rousseau i jego idei „szlachetnego dzikusa”. Tubylcy nie sięgają po przemoc, wszystkie spory rozstrzyga rada starszych – zresztą nie mają powodów do konfliktów, bowiem dysponują równymi majątkami.

Dalsze części powieści służą skontrastowaniu szlachetnych Nipuańczyków z zepsutymi Europejczykami. Ci ostatni najpierw porywają Mikołaja i zamieniają w niewolnika, pracującego w boliwijskich kopalniach, później zaś osadzają go w areszcie, kiedy próbuje wprowadzać w życie filozofię poznaną na Nipu. Dla hiszpańskich inkwizytorów jest po prostu obłąkanym człowiekiem.

Mikołaj ostatecznie powraca do Polski, gdzie osiada w majątku, praktykuje nauki z Nipu i poślubia ukochaną z lat młodości, Juliannę. Nazwisko bohatera jest istotne – przez wszystkie swoje doświadczenia Mikołaj zdobywa mądrość, z głupca i utracjusza zamienia się w człowieka moralnego i skrupulatnego.

Powieść Krasickiego z pewnością nie poraża oryginalnością. Za to autor błyskotliwie wykorzystuje wątki popularne w oświeceniowej literaturze i przyswaja je kulturze polskiej. Z pewnością trudno porównywać „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” z arcydziełami w rodzaju „Don Kichota” – ale nie można zaprzeczyć, że pierwsza polska powieść jest dziełem udanym i interesującym. Daje nam również ciekawy wgląd w problemy i spory intelektualne XVIII wieku.

 

 

 

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Teoria Czystej Formy

W historii polskiej kultury Stanisław Ignacy Witkiewicz zapisał się nie tylko jako wybitny twórca ale także jako autor jednej z najciekawszych i najbardziej nietypowych...

Dramat romantyczny – definicja...

Definicja i wyznaczniki gatunku Dramat romantyczny to gatunek który ukształtował się w epoce specyficznej którą był romantyzm właśnie. Zerwanie z zasadami...

Sztuka i artyści w "Weselu" - przedstaw...

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego to dramat który stanowi nie tylko przedstawienie uroczystości weselnych ale i odzwierciedla ówczesne społeczeństwo....

Motyw holocaustu w literaturze....

Dokonana w czasie II wojny światowej przez III Rzeszę eksterminacja Żydów należy do najmroczniejszych kart historii XX wieku a być może całych dziejów ludzkości....

Opisz jedną z przygód Bilbo Bagginsa...

Bilbo Baggins był niezwykłym hobbitem. Choć wcześniej wiódł w miarę spokojne życie wszystko zmieniło się kiedy na swej drodze spotkał Gandalfa. Od tej pory miał...

Opis mojego wymarzonego chłopaka

Mój wymarzony chłopak jest wyższy ode mnie. Ma czarne włosy i ciemne brązowe oczy. Ma bardzo ładny uśmiech i jest wysportowany. Chłopak o którym marzę to...

Moje wymarzone miejsce na ziemi

Moje wymarzone miejsce na ziemi to niewielkie miasteczko. Jest tam tylko kilka ulic a każdy z mieszkańców dobrze zna innych. Ludzie żyją z własnej pracy i własnych...

Oskarżanie Zenona Ziembiewicza...

Wysoki sądzie zasiadający dziś na ławie oskarżonych Zenon Ziembiewicz to człowiek który nie sprostał pokładanym w nim nadziejom. Jako prezydent zawiódł...

Agnostycyzm – definicja filozofia...

Definicja Agnostycyzm to nazwa poglądu która pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „niepoznawalny”. Osoby wyznające agnostycyzm negują możliwość...