Unikalne i sprawdzone teksty

Barok jako epoka konceptualnego geniuszu

Gdy przyjrzymy się dziejom sztuki, wyróżnić możemy dwie postawy artystów i odbiorców wobec twórczości. Oczywiście jest to pewne uproszenie, ale zasadniczo można dostrzec, że w pewnych okresach bardziej ceniono prostotę, w innych zaś wyrafinowanie. Dotyczy to zresztą nie tylko malarstwa i poezji, ale całych dziejów intelektualnych. Juliusz Cezar chwalony był bardzo za zwięzłość i klarowność stylu, w jakim spisał swoje pamiętniki. Podobnie współcześni pisarze, tacy jak Ernest Hemingway, czy Cormac McCarthy. Ale w niektórych epokach twórczość owych autorów (których życie oddziela przecież dwa tysiąclecia), przyjmowano by (lub przyjmowano – w przypadku Cezara) z pewnymi oporami. „Jakże to, prostota stylu ma być zaletą?” –mógłby spytać człowiek, żyjący w V wieku naszej ery lub w XVII stuleciu. Dla takiej osoby byłoby oczywiste, że piszą prosto ludzie prości. Osoba kulturalna wyraża się w sposób złożony, tworzy ze swojej wypowiedzi rodzaj gry, zagadki, którą trzeba odszyfrować. A że nie każdy potrafi tego dokonać? Cóż, człowiek wyrafinowany nie zwraca się do prostaczka, tylko do innego człowieka wyrafinowanego. Tworzona przezeń sztuka jest z zasady hermetyczna, dostępna dla nielicznych.

Epoką, w której postawa taka stała się dominująca, był niewątpliwie barok. Określa się go wręcz jako okres konceptualnego geniuszu. Był to jeden z powodów, dla których dzieła tego czasu spotykały się później z niezrozumieniem, uważano je za mętne i wręcz niesmaczne z powodu nadmiernej komplikacji. Z perspektywy potomnych (więc także nas), barok stanowi duży kontrast w porównaniu z poprzedzającym go renesansu. Klarowna perspektywa renesansowego malarstwa i charakterystyczny dlań, realistyczny dobór barw, zostały zastąpione przez manierystyczną kolorystykę i nienaturalne obrazowanie (zerknijmy chociażby na „Widok Toledo” pędzla El Greco). Jasne strofy renesansowej poezji ustąpiły w baroku miejsca trudnym, niejasnym wersom poetów konceptualnych.

Z czego wynikała ta zmiana? Przede wszystkim twórcy baroku doceniali renesans, jakby paradoksalnie to nie brzmiało. Uznawali wręcz, że nie można osiągnąć więcej, niż twórcy tego okresu – przynajmniej w przyjętych przez nich formach. A skoro nie można bardziej udoskonalić malarstwa Michała Anioła, to trzeba tworzyć rzeczy, których wartość polegać będzie nie na wiernym odtwarzaniu rzeczywistości, a na zawartych w nich zagadkach, interesujących skojarzeniach, błyskotliwych zestawieniach.

Pisarze wychodzili z podobnego założenia – wskazać tu można nurt taki jak gongoryzm. Jego nazwa wywodzi się od Luisa de Gongora y Argote, hiszpańskiego poety, pochodzącego z Kordoby. Jak sam deklarował, należy „tworzyć dla niewielu”. Sam oczywiście postępował w ten sposób, konstruując wiersze, oparte na misternych konceptach, erudycyjnych skojarzeniach i odniesieniach do kultury.

Jak wspomniałem, historycy literatury i sztuki długo nie doceniali baroku. Prowadzone w ostatnim stuleciu badania zmieniły ten stan rzeczy. Jednak nie tylko badacze zaczęli zwracać uwagę na wartości sztuki baroku. Otóż wspomniany Luisa de Gongora stał się nieformalnym patronem grupy hiszpańskich intelektualistów, znanych jako „pokolenie 27”. Wśród nich zaś znajdował się jeden z najwybitniejszych europejskich poetów XX wieku – Federico Garcia Lorca. Wydaje się, że świadczy to o żywotności baroku, skoro stanowi on inspirację dla tak ważnych i bliskich nam twórców.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Opis krainy wiecznej szczęśliwości...

Jak wygląda kraina wiecznej szczęśliwości? Ha nikt tego nie wie! W końcu nawet święty Paweł mówił że „ani ucho nie słyszało ani oko nie widziało”...

Jak ludzie mogą być dla siebie...

Żyjemy w trudnych czasach gdy każdy z nas od najmłodszych lat jest zajęty tyloma różnymi sprawami że nie ma czasu dla innych ludzi. Tacy są nasi rodzice i tacy...

Św. Aleksy jako ideał świętego-ascety...

W średniowiecznych hagiografiach popularne były dwa typy osobowościowe świętych. Pierwszy z nich reprezentował święty-bojownik czyli człowiek który walczył z...

Jan Kochanowski nad zwłokami Urszulki...

Akwarela Jana Matejki pochodzi z 1862 roku. Inspirowana jest oczywiście cyklem „Treny” Jana Kochanowskiego i zawiera wiele bezpośrednich odniesień do niego. Obraz...

Konflikty w „Chłopach”

Fabuła „Chłopów” Władysława Reymonta obfituje w konflikty o różnym charakterze. Na pierwszy plan wysuwa się spór Macieja Boryny z dziećmi...

Obyczaje w „Chłopach”

Chłopi z powieści Władysława Reymonta tworzą własną odrębną kulturę będącą swoistą mieszaniną obrzędów religijnych i pogańskich. Bardzo ważną rolę...

Opis stroju templariuszy joannitów...

Czasy krucjat to jeden z ciekawszych a zarazem najstraszniejszych okresów w dziejach chrześcijaństwa. Była to epoka surowa i okrutna a walki między chrześcijanami...

List gończy wysłany za władcą...

Poszukiwany król Koryntu! W dniu 14 sierpnia bieżącego roku ze świata podziemnego zbiegł Syzyf. Pod pretekstem powrotu na ziemię i ukarania żony która nie...

Kobieta w oknie Caspar David Fredrich...

„Kobieta w oknie” to przedstawienie którego autorem jest romantyczny twórca Caspar David Fredrich. Opis Na obrazie przedstawiona jest postać kobieca...