Unikalne i sprawdzone teksty

Motyw grobu w literaturze i sztuce

Bodaj od początku dziejów ludzkości cmentarze należą do miejsc wzbudzających największe emocje. Nawet w okresie prehistorycznym przygotowywano w odpowiedni sposób miejsce wiecznego spoczynku tych, którzy odeszli – wkładano do grobu magiczne przedmioty, a także ulubione rzeczy zmarłego. Cmentarz to w większości kultur przestrzeń magiczna, niezwykła. Symbolizuje przodków, ale również majestat śmierci jako takiej. Budzi grozę, ale i fascynację. Twórcy wielokrotnie przywoływali motyw grobu, wykorzystując go do różnych celów artystycznych.

Caspar David Friedrich, niemiecki malarz żyjący w XVIII i XIX stuleciu, niejeden raz uwieczniał na swych płótnach cmentarne krajobrazy. Spójrzmy chociażby na „Trumnę przy otwartym grobie” (1836) lub „Cmentarz w śniegu” (1826). Na obrazach widzimy wiejskie cmentarze (chociaż na pierwszym część grobów pozostaje mało widoczna) w różnych porach roku. Na obu dominującym elementem kompozycji jest świeżo wykopany grób. Element ten wprowadza niepokój, wręcz grozę. Spokojny, prowincjonalny cmentarz kojarzyć może się z ciszą i ukojeniem – u Friedricha jest jednak nieco inaczej. Malarz wprowadza w swoje dzieła elementy pogrzebowego rytuału, by niejako ukazać aktualność śmierci. Możemy ze spokojem rozmyślać o tych, którzy zmarli sto, dwieście lat temu – ale czy będziemy równie beznamiętnie podchodzić do śmierci, która miała miejsce dzień, dwa dni temu?

Friedrich ukazuje nam potęgę kostuchy, przed którą nie ma ucieczki – nie robi tego jednak w sposób bezpośredni, agresywny. Jego płótna wprowadzają nas raczej w nastrój melancholii – uczucia tak umiłowanego przez romantyków.

Motyw grobu nie był jednak przez artystów wykorzystywany tylko po to, by wywołać u odbiorcy czysto estetyczne wzruszenie. Mogiła symbolizować może zadanie, jakie stoi przed człowiekiem. W końcu w grobach spoczywają nasi przodkowie, których dzieło wymaga niejednokrotnie dokończenia. W „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej pojawia się wątek mogiły powstańców styczniowych – jest to widoczny znak tragicznej sytuacji, w jakiej znajduje się Polska. Można sobie wmawiać, że nie da się pokonać carskiego reżimu, że trzeba pogodzić się z sytuacją – jednak stanięcie nad tym na wpół zapomnianym grobem każe sobie ponownie zadać pytanie o własną postawę wobec zniewolonego narodu.

Również polityczne znaczenie ma mogiła, pojawiająca się w „Anhellim” Juliusza Słowackiego. W poemacie wieszcza pojawia się wizja Polaków, którzy zmartwychwstali, lecz nie mogą odwalić mogiły!. Klęska Powstania Listopadowego ukazana zostaje jako obudzenie się w grobie, powstańcy zaś – niemal jako żywe trupy. Trudno o bardziej przerażającą metaforę klęski narodowego zrywu.

Motyw grobu służył artystom w różny sposób. Mógł być wykorzystywany dla kreowania nastroju tajemnicy i grozy – jak u Friedricha. Ale owa groza, związana nierozłącznie ze śmiercią i cmentarzem, mogła też nieść w sobie przesłanie polityczne, jak u Orzeszkowej lub Słowackiego.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Relacje między człowiekiem i Bogiem...

Problem relacji między Bogiem a człowiekiem bardzo wyraźnie zaznacza swą obecność w sonetach Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego. Żyjący i działający na przełomie renesansu...

Życie jest fascynujące jeżeli...

Wiele osób żali się na to że ich życie jest nudne. „Dzień mija za dniem i każdy jest podobny do poprzedniego” mówią się. Ale z drugiej strony...

„Opowiadania” Tadeusza Borowskiego...

Tadeusz Borkowski oraz Gustaw Herling-Grudzińśki to autorzy którzy w swojej twórczości poruszają trudną tematykę. Obydwa z utworów opowiadają o wydarzeniach...

Czy Skawiński to postać tragiczna....

Odpowiedź na pytanie czy Skawiński jest postacią tragiczną wydaje się pozornie być łatwą. Po wnikliwej lekturze i analizie można stwierdzić ze posiada on cechy które...

Rozstrzelanie powstańców madryckich...

„Rozstrzelanie powstańców madryckich” to obraz którego autorem był Francisco Goya. Obraz namalowany został sześć lat po tym jak przedstawione wydarzenie...

Behawioryzm w „Opowiadaniach”...

Tadeusz Borowski w „Opowiadaniach” stosuje behawioralną technikę narracji. Mamy tu do czynienia zarówno z metodą konstruowania przekazu literackiego jak...

Dramat ojca poety i filozofa w „Trenach”...

„Treny” Jana Kochanowskiego uchodzą za jedno z najpiękniejszych dzieł literatury polskiej XVI wieku. Ukazują dramat człowieka który stracił dziecko....

Motywy działania Kreona i Antygony...

Wartości w życiu człowieka można definiować jako coś co jest dla niego ważne coś co go obchodzi i decyduje o jego działaniach. Wartości mają zatem wymiar egzystencjalny...

Leonardo da Vinci Mona Lisa –...

„Mona Lisa” to z pewnością najbardziej rozpoznawalne dzieło Leonadra da Vinci a być może najpopularniejszy obraz w całej historii świata. Włoski artysta namalował...