Unikalne i sprawdzone teksty

Obrzędy i obyczaje polskie w literaturze różnych epok | wypracowanie

Często nie doceniamy wagi obyczajów i obrzędów. Przykładamy duże znaczenia do głośnych wydarzeń politycznych, zapamiętujemy okresy, w jakich toczono wojny, daty koronacji królów. A przecież tym, co reguluje nasze życie są codzienne zwyczaje – jesteśmy z nimi tak blisko, że zdarza się, iż nawet ich nie zauważamy. Dopiero z perspektywy czasu widać, w jakim stopniu obyczaje i obrzędy regulują nasze ziemskie bytowanie. Dzięki literaturze możemy poznać, wedle jakich zasad nasi przodkowie układali swoje życia.

W każdej kulturze obyczajem szczególnego znaczenia jest świętowanie. Święto to czas odpoczynku, ale i punkt, według którego reguluje się rytm roku. Kiedy nie przywiązuje się do niego należytej wagi, zburzona zostaje harmonia. Dzisiaj przykładamy do tego mniejszą wagę, ale w dawnych epokach, regulowanych przez rytm pór roku, zachowanie poczucia ładu panującego w przyrodzie i społeczeństwie, było niezwykle istotne. Stąd żale Panny I z „Pieśni Świętojańskiej o sobótce” Jana Kochanowskiego. Twierdzi ona, że ludzie pochłonięci pracą zaniedbują święta i dawne obyczaje, przez co cieszą się mniejszą łaską Boga.

W sarmacką mentalność próbował wczuć się Jacek Kaczmarski, pisząc „Dobre rady pana ojca”. Tytułowy ojciec wyjaśnia potomkowi „słuchaj młody ojca grzecznie/ a żyć będziesz pożytecznie”. Podkreślona w ten sposób zostaje stałość, do jakiej dążyli ludzie dawnych wieków. Wszystko powinno być tak, jak w czasach „ojców” i „dziadów”. Odejście od tych „nauk” prowadzić może tylko do nieszczęścia. W wierszu Kaczmarski wymienia cały szereg szlacheckich zwyczajów, mniej lub bardziej chwalebnych z naszej perspektywy – bywanie na mszy (płać na msze za swą duszę), zwady z innymi szlachcicami (uczyń zajazd na sąsiada), czy udział w wyborze króla (na elekcjach dawaj kreskę). Oczywiście Kaczmarski pisze z punktu widzenia człowieka XX wieku, ale już w XVIII stuleciu wykpiwano ową sarmacką mentalność – warto wymienić tutaj „Powrót posła” Juliana Ursyna Niemcewicza, gdzie Starosta Gadulski ucieleśnia wszystkie wady Polaków. Niemcewicz wykpiwa przede wszystkim to, że Gadulski nie potrafi wyjść poza nawyki prowincjonalnego szlachetki – rady ojców należy szanować, ale trzeba poprawiać to, co w ich zachowaniu było złe, nie zaś powtarzać je niewolniczo.

Zwyczaje z okresu Polski szlacheckiej ukazał też Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu”. Można wręcz uznać, że poemat naszego wieszcza jest swego rodzaju kompendium obrzędów i obyczajów staropolskich. Na jego kartach znajdziemy chociażby rozbudowany opis rytuału picia kawy (Takiej kawy jak w Polszcze nie ma w żadnym kraju).

Literatura oferuje nam opis wielu polskich obyczajów. Dostrzec możemy, iż zwyczaje regulowały zarówno najważniejsze sfery życia, jak narodzenie i śmierć (np. rytuały pogrzebowe, tzw. „pompa funebris”), życie polityczne (elekcje), jak i codzienne, małe sprawy (picie kawy). Warto się zastanowić, jakie obyczaje przodków przetrwały do dziś, a jakie odeszły w niepamięć.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Prometeusz skowany Peter Paul Rubens...

„Prometeusz skowany” to przedstawienie mitologicznej sceny które zostało dokonane przez Rubensa. Opis Obraz przedstawia mężczyznę który przykuty...

Za co warto kochać życie?

Chociaż życie nie szczędzi nam smutnych chwil porażek i rozczarowań to jednak warto skupić się w nim przede wszystkim na tym co warto kochać. Przecież obok wszystkiego...

Sokół jako nowela – opracowanie....

„Dekameron” Giovanniego Boccaccia uważany jest za jedno z najważniejszych i najbardziej inspirujących dzieł doby renesansu. Wyrafinowana kompozycja bogata i zróżnicowana...

Apoteoza wojny poświęcona wszystkim...

Wasilij Wierieszczagin był wybitnym rosyjskim malarzem reprezentantem naturalizmu w sztukach plastycznych. Kojarzony jest on głównie ze scenami batalistycznymi oraz...

Czy w komediach Moliera można dostrzec...

Molier zapewne jeden z najważniejszych komediopisarzy w historii literatury tworzył w okresie uznawanym za czasy baroku. Mimo to rzadko przypisuje się go do owej epoki i można...

Behawioryzm – charakterystyka...

Behawioryzm to nurt psychologii popularny w pierwszej połowie XX wieku. Zwolennicy behawioryzmu krytykowali wcześniejszą psychologię i psychoanalizę jako coś nienaukowego....

Rusyfikacja w „Syzyfowych pracach”...

Rusyfikacja należy do kluczowych tematów powieści Stefana Żeromskiego „Syzyfowe prace”. Dzieło owo wydane po raz pierwszy w 1897 roku oparte jest w dużej...

Andrzej Kmicic jako bohater romantyczny...

Romantyzm był epoką literacką która wykształciła specyficzny i bardzo wyrazisty rodzaj bohatera literackiego. W swoich dziełach twórcy tego okresu ukazywali...

Powieść polifoniczna – definicja...

Definicja i wyznaczniki Powieść polifoniczna to specyficzny rodzaj powieści której nazwa nawiązuje do samego zjawiska polifonii. W przeciwieństwie do monofonii nie...