Unikalne i sprawdzone teksty

O poprawie Rzeczypospolitej - opracowanie

Dzieło Andrzeja Frycza Modrzewskiego to jeden z ciekawszych owoców staropolskiej polskiej myśli politycznej. Kilka słów należy poświęcić samemu autorowi. Modrzewski studiował na Uniwersytecie Krakowskim, a także w Wittenberdze. W Niemczech poznał idee rodzącej się wówczas reformacji religijnej, miał także osobiście zetknąć się z Marcinem Lutrem. W Polsce współpracował z prymasem Łaskim, był także sekretarzem Zygmunta Starego. Wysoko cenił jego zdolności również następny z królów, światły Zygmunt August.

„O poprawie Rzeczypospolitej” ukazało się najpierw w wersji ocenzurowanej w Krakowie w 1551 roku. Pełny tytuł spisanego po łacinie traktatu to „Rozważań o poprawie Rzeczypospolitej ksiąg pięć”. Wspomniana cenzura sprawiła, iż pierwsze wydanie zawierało tylko trzy księgi. Pełna edycja dzieła miała miejsce dopiero w 1554 roku w Bazylei, w niemieckim tłumaczeniu. Pierwsze polskie tłumaczenie miało miejsce kilka lat po śmierci Frycza Modrzewskiego, ale nie zawierało kontrowersyjnej księgi dotyczącej spraw religijnych.

Tytułowe „ksiąg pięć to”:
-o obyczajach
-o prawach
-o wojnie
-o kościele
-o szkole.
W kwestii obyczajów Modrzewski prezentował rygoryzm bliski surowym naukom reformacji. Zalecał:

Niechże tedy pilności przyłożą rodzice, aby syny swoje temi naukami wyćwiczyli, … aby je powściągali od rozkoszy; bo gdzie te panują, tam się cnota ostać nie może… A nie tylko niech i je ciągną do mierności jedzenia i picia, ale też niech je zwyczają ku wycierpiemu zimna i gorąca i twardej pościeli: tylko tego strzec, aby co siłom ich i zdrowiu nie szkodziło, o które trzeba pilne staranie mieć, aby myśl wolniejsza była a do wszytkiego gotowsza i ostrzejsza. Niechby im też zakazowali towarzystwa ze złemi ludźmi, słowa i sprawy wszytkie ich niechajby sterowali ku czci a przystojności, ku sprawiedliwości, skromności, cichości i ku skłonności; zaś sprośności, krzywdy, gniewu, zazdrości, nadętości, zbytku i okrutności niecił się im każą pilno strzec…

Prawdziwie rewolucyjne były tezy zawarte w księdze drugiej. Modrzewski wzywał do ustanowienie równości wszystkich mieszkańców państwa wobec prawa. Przypomnijmy, iż postulaty takie doczekały się w Europie spełnienia dopiero na skutek Rewolucji Francuskiej i wojen napoleońskich, czyli dopiero na przełomie XVIII/XIX wieku (ok. 250 lat po wydaniu dzieła Modrzewskiego). Sugerował też, by ciężej karać osoby możniejsze, piastujące urzędy – bowiem gdy ludzie bogatsi i potężniejsi dopuszczają się zła, gorszą swoimi czynami maluczkich.

Księga „o wojnie” to potępienie wojen zaborczych. Z pewnością była ona wyrazem wysokiej kultury i moralności autora, niemniej trudno uznać ją za radykalną. Zawarte w niej tezy pojawiały się bowiem już na początku XV wieku w polskiej myśli politycznej (Paweł Włodkowic), a w XVI wieku również w myśli hiszpańskiej (tzw. szkoła z Salamanki).

W części traktatu poświęconej sprawom kościelnym, autor zalecał swego rodzaju demokratyzację Kościoła – wierni winni wybierać biskupów, zaś władzę papieża należy umniejszyć. W tym drugim punkcie Modrzewski przywoływał stare spory prymatu papieża/soboru.

Ostatnia z ksiąg zaleca większą dbałość o ludzi wykształconych, którzy nie cieszą się jednak pełnią praw, ponieważ często pochodzą z plebsu. Widać tutaj powrót do tezy o równości wobec prawa.

„O poprawie Rzeczypospolitej” to dzieło wyprzedzające swoją epokę. Niektórzy jednak twierdzą, iż postulaty Frycza były wręcz utopijne.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Wypełnić czytelnym pismem –...

„Wypełnić czytelnym pismem” to wiersz Stanisława Barańczaka. Już sam tytuł sugeruje że autor odnosi się w utworze do języka biurokracji – forma tekstu...

Dedal i Ikar – interpretacja i...

Dedal i Ikar” Zbigniewa Herberta to wiersz w którym poeta dokonuje reinterpretacji mitologii. Poeta polemizuje z tradycyjnym rozumieniem mitu o Dedalu i Ikarze....

Nie ma tu nic szczególnego... –...

„Nie ma tu nic szczególnego...” to wiersz Jana Kasprowicza z tomu „Księga ubogich”. Stanowi on wyraz miłości poety do górskiego pejzażu...

Heban – streszczenie skrótowe...

„Heban” pozostaje pozycją szczególną w dorobku Ryszarda Kapuścińskiego. W opinii wielu krytyków jest on wręcz najwybitniejszym dziełem polskiego...

Nie masz i po drugi raz nie masz...

W Pieśni XII (Niemasz i po drugi raz niemasz wątpliwości) Kochanowski porusza temat zaskakują swoją aktualnością. Otóż odnosi się do zazdrości która zawsze...

Mit o Tantalu - streszczenie plan...

Streszczenie Władca Tantalos był człowiekiem szczęśliwym którego bogowie darzyli przyjaźnią. Król brał udział w boskich ucztach miał okazję pić nektar...

Hobbit – streszczenie plan wydarzeń...

Streszczenie Rozdział I – Nieproszeni goście W pewnej wyjątkowo starannie urządzonej i szczególnie wygodnej norze mieszkał pewien hobbit. Bilbo Baggins bo tak...

Kobiety Rubensa – interpretacja...

„Kobiety Rubensa” Wisławy Szymborskiej to wiersz w którym poetka snuje rozważania na temat zmienności kanonów piękna. Czyni to na przykładzie słynnych...

Legenda o przerwanym hejnale

Dawno temu przed wiekami ziemie polskie były grabione przez okrutnych bezlitosnych Tatarów. Kraków również znajdował się w poważnym niebezpieczeństwie....