Unikalne i sprawdzone teksty

Treny Jana Kochanowskiego wyrazem dramatu poety, człowieka i artysty

Jan Kochanowski poświęcił jedno ze swoich najważniejszych dzieł, cykl Treny, swojej zmarłej córce, Urszulce. Było to posunięcie, jak na jego epokę, niezwykłe. Utwory żałobne poświęcano zazwyczaj wpływowym osobistościom, mężom stanu, wodzom. Natomiast polski poeta pisze o dziecku, które nie miało „więcej nad trzydzieści miesięcy”. Z powodu wysokiej śmiertelności dzieci, w czasach Kochanowskiego nie przywiązywano specjalnej uwagi do śmierci kilkulatka. Wpisywało się to w normalny porządek rzeczy. Kochanowski reaguje jednak inaczej – rozpaczą i poświęceniem pamięci cyklu wierszy.

By wyrazić swe cierpienie poeta przyzywa wszystki płacze, Wszytki troski na świecie, wszytki wzdychania/I żale, i frasunki, i rąk łamania (Tren I). Ubranka i rzeczy należące do Urszulki ciągle mu ją przypominają. Rozważa, jakie radości życia zabrała dziecku przedwczesna śmierć. Boleje nad tym, iż jedynym posagiem, jaki daje córce jest bryłka ziemi (Tren VII).

Kochanowski jest artystą i to artystą renesansowym. By wyrazić swe żale sięga więc po bogatą starożytną tradycję literacką i mitologiczną, bliską ówczesnym wykształconym ludziom. Nie oznacza to jednak, iż nie żal, ubrany w kostium greckich mitów, nie jest żalem prawdziwym. Kochanowski nadaje antycznym motywom nowe życie. Przykładowo, wykorzystuje mit o Niobe, by we wstrząsających słowach przedstawić sytuację każdego zrozpaczonego człowieka, w tym siebie samego:

Ten grób nie jest martwy, ten martwy nie w grobie,
Ale samże jest martwym, samże grobem sobie

Kilkukrotnie artysta wprost odwołuje się do poezji. W Trenie II mówi, iż wolałby pisać błahe fraszki, niż wiersze żałobne, chociaż mają one większą wartość. W Trenie XV zwraca się do swojej lutni (poezji), przypominając sobie, iż właśnie w sztuce znajdują ludzie pociechę. W Trenie XIV chciałby wyruszyć do piekieł, śladami mitycznego Orfeusza, by swoją twórczością wzruszyć boga podziemi i uzyskać pozwolenie na zabranie córki na ziemię. Te kilka uwag, rozsianych po cyklu, świadczy, iż dla Kochanowskiego poezja jest czymś istotnym, przynosi ukojenie, nawet jeśli nie pozwala pokonać śmierci.

Istotny jest wątek filozoficzny trenów. Poeta wyznawał filozofię starożytnych stoików, zalecających pogodzenie się z wyrokami losów, pogodę wobec cierpienia i dostrzegania harmonii świata. Jednak autor zauważa, że tak naprawdę mądrość nie pomaga sobie radzić z bólem. Wobec cierpienia człowiek wykształcony jest tak samo bezradny, jak prostaczkowie. Wątpi w samą ideę cnoty i dobra. Kogo kiedy pobożność jego ratowała?, pyta.

Próby poznania świata są daremne:

Wspinamy się do nieba, Bożę tajemnice
Upatrując; ale wzrok śmiertelnej źrzenice
Tępy na to

Tren XIX, ostatni z cyklu, przywraca harmonię, zarówno uczuciową, jak i intelektualną. We śnie zjawia się Kochanowskiemu zmarła matka, trzymająca na rękach Urszulkę. Przypomina poecie, że po śmierci ludzie nadal żyją i to życiem lepszym niż na ziemi. Nie znają bowiem cierpienia, bóli i trosk przemijania. Jeśli, jak zauważał wcześniej poeta, człowiek nie może poznać tajemnic świata, to po śmierci się to zmienia. W raju „przyczyny wszytkich rzeczy znamy.

Matka porównuje Urszulkę do żeglarzy, którzy wyruszają w rejs, ale widząc zagrożenia, wracają do portu. Inni zaś płyną i gdy ich statek się rozbija, konają z głodu lub chłodu. Urszulka była na ziemi krótko, ale wróciła do bezpiecznego portu (raj), ci natomiast, którzy kontynuują rejs (życie), ryzykują klęskę (grzech, wieczne potępienie).

Matka poety rehabilituje też filozofię, której poeta zarzucał daremność w Trenie IX i Trenie XI. Czas leczy rany, ale Kochanowski po to lata strawił nad księgami, by mądrość dopomogła czasowi.

Teraz, mistrzu, sam się lecz! Czas doktór każdemu,
Ale kto pospolitym torem gardzi, temu
Tak póznego lekarstwa czekać nie przystoi!
Rozumem ma uprzedzić, co insze czas goi.

Tren XIX przywraca porządek rzeczy. Po rozpaczy i cierpieniu nadchodzi ukojenie, umysł godzi się z powszechnymi prawami świata (śmierć, przemijanie), a serce człowieka poddaje się woli Boga. Osiemnaście wcześniejszych Trenów opisywało rozpacz – ten jeden sprawia, iż cykl uzyskuje wymowę optymistyczną.

 

 

 

 

 

 

 

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Zostawcie nas – interpretacja...

„Zostawcie nas” to wiersz Tadeusza Różewicza z tomu „Poemat otwarty” (1956). Poeta nawiązuje w tym utworze do wojennego doświadczeń swojego...

Krzyżacy – opracowanie problematyka...

Geneza Wydanie książkowe „Krzyżaków” ukazało się w 1900 r. a więc w jubileusz dwudziestopięciolecia pracy twórczej Henryka Sienkiewicza. Wcześniej...

W lesie – interpretacja i środki...

Wiersz „W lesie” Kazimierza Przerwy-Tetmajera należy do liryki opisowej. Przedmiotem tekstu jest poetycki pejzaż natury. Podmiot wiersza to wnikliwy i wrażliwy...

Żeńcy - analiza i interpretacja

„Żeńcy” stanowią część wydanego w 1614 zbioru „Sielanki” Szymona Symonowica. Uchodzą za najwybitniejszą część tomu wzorowanego na częściowo...

Mit o czterech wiekach ludzkości-...

Interpretacja Mit o czterech wiekach ludzkości jest opowieścią o etapach rozwoju ludzkości. Jako pierwszy pokazany zostaje wiek złoty którego obraz jest idylliczny...

Nowy wspaniały świat – streszczenie...

Streszczenie Jest rok 2541 czyli „632 po Fordzie”. Świat został zorganizowany wedle zupełnie nowych zasad wyznaczonych przez Forda. Ludzie nie rodzą się już...

Lolita – streszczenie skrótowe...

„Lolita” to najsłynniejsza (i najbardziej kontrowersyjna) powieść Vladimira Nabokova. Książka ukazała się w 1955 roku. Jej głównym bohaterem a zarazem...

Don Kichot - streszczenie plan wydarzeń...

Powieść Miguela de Cervantesa to jedna z najważniejszych książek w dziejach hiszpańskiej literatury. Według historyka Stanleya G. Payne’a „Don Kichot”...

Fioletowy gotyk – interpretacja...

Krótki utwór Mirona Białoszewskiego „Fioletowy gotyk” interpretować można na wielu różnych poziomach. W paru zaledwie słowach poeta zawarł...