Małżeństwo – interpretacja i analiza

W satyrze „Małżeństwo” Ignacy Krasicki roztrząsa tematy, wydawałoby się, dość egzotyczne, jak na osobę jego pokroju – musimy pamiętać w końcu, że był osobą duchowną i nawet dość wysoko wspiął się w hierarchii kościelnej (ostatecznie został arcybiskupem). W omawianym zaś utworze zastanawia się nad przymiotami i wadami kobiet, a także małżeństwa.

Satyra jest rozmową dwóch znajomych – jeden z nich szykuje się do ślubu, drugi zaś wyłuszcza mu swoje poglądy na sprawy damsko-męskie. Można przypuszczać, iż jest to osoba starsza i doświadczona, bowiem jego rozmówca z szacunkiem odnosi się do tych opinii.

Ów doświadczony człowiek krytykuje idealizm swojego kompana. Ten uważa, iż jego narzeczona jest wspaniałą osobą, przewyższającą wszystkie inne kobiety (Niech wszystkie uklękną!). Dowiaduje się jednak, iż mówić tak romanse każą, Ale nie rozum zdrowy. Każdemu zakochanemu wydaje się, iż jego miłość jest doskonała – jednak po krótkim okresie zafascynowania we wspólne życie wkrada się nudna i zniechęcenie. Dlatego ważny jest wzajemny szacunek, bo bez niego małżeństwo stanie się pasmem nieustannych kłótni.

Dowiadujemy się, jaka powinna być kobieta według doświadczonego rozmówcy (przypuszczalnie wyraża on poglądy samego Krasickiego). Otóż powinna mieć spokojny charakter – inaczej mąż staje się prawdziwym męczennikiem, słuchając nieustannych wyrzutów niezadowolonej żony (przywołany zostaje Sokrates i jego nieznośna żona, Ksantypa). Wielu mężczyzn sądzi, że panna powinna być głupia – nie jest to prawda. Ale, z drugiej strony, nie powinna być też mądrzejsza od przyszłego męża lub przynajmniej się z tym nie obnosić:

Niech będzie oświecona, rozum nie zawadzi,
Ale rozum powolny, co powinność radzi,
Rozum, co zna podległość — może to niegrzecznie —
Przecież żony podległe muszą być koniecznie.

Młodzieniec, słuchający tych rad, traci ochotę do żeniaczki. W końcu dowiedział się, że małżeństwo niesie radość może jednemu mężczyźnie na tysiąc – dla innych jest „trucizną”. Ale rozmówca go zachęca, by nie popadał w pesymizm i jednak się ożenił:

Zła małżonka — treść nędzy, lecz kiedy poczciwa,
W dwójnasób szczęścia, pociech natenczas przybywa.

Utwór Krasickiego jest dość schematyczną satyrą na temat relacji damsko-męskich. Uwagi poety nie są specjalnie głębokie, raczej odwołują się do znanych stereotypów (np. żona jędza). Niemniej „Małżeństwo” pozwala spojrzeć na sprawy uczuciowo-towarzyskie oczami człowieka osiemnastego wieku – dzięki temu możemy odkryć, jak bardzo od tamtego okresu zmieniły się obyczaje i poglądy na miłość i małżeństwo. A także zastanowić się, czy pewne stereotypy nadal nie funkcjonują w naszym myśleniu.

Forma utworu (kilka informacji):
- trzynastozgłoskowiec
- parzyste (aabb)
- dialog