Juliusz Verne - biografia i charakterystyka twórczości

Juliusz Verne urodził się w 1826 roku w Nantes, w rodzinie prawnika. Jako dziecko zafascynowany był opowieściami nauczycielki o jej mężu, który zaginął w czasie morskiej podróży. Pasjonował go też widok wspaniałych żaglowców, zawijających do francuskich portów – prawdopodobnie te wczesne przeżycia rozpaliły w nim umiłowanie przygody i egzotyki, jakie nie opuściło go przez resztę życia. Według legendy, jedenastoletni Juliusz zaciągnął się na żaglowiec, jako chłopiec okrętowy i dopiero w ostatniej chwili jego ojciec powstrzymał go przed wypłynięciem do Indii. W późniejszych latach, już jako dorosły człowiek, Verne zwiedził kilkanaście krajów, a jeszcze więcej krain opisał na kartach swoich książek.

Rozpoczął studia prawnicze w Paryżu, jednak działalność literacka pociągała go znacznie bardziej. Dzięki przyjaźni z Aleksandrem Dumasem (synem), rozpoczął pracę dla paryskich teatrów, jako autor sztuk. Zrozpaczony ojciec, uznający, iż pisarz to nie jest poważany zawód dla młodego człowieka, zaoferował mu nawet oddanie swojej praktyki prawniczej. Jednak Juliusz odpisał mu: „Czyż nie mam prawa do podążania za moimi przekonaniami? Czynię to, ponieważ wiem, kim jestem i kim mogę być pewnego dnia”. Przeczucie nie myliło Verne’a, który przed śmiercią stał się jednym z najpopularniejszych francuskich autorów.

W 1862 roku Verne podpisał kontrakt z Pierre’m Julesem Hetzelem – współpraca między nimi trwała kilkadziesiąt lat. Hetzel wydał najsłynniejszy cykl Verne’a, liczące kilkadziesiąt tomów „Niezwykłe podróże”. Co interesujące, pisarz i wydawca pokłócili się poważanie z powodu… Polski. Otóż bohater „20 tysięcy mil podmorskiej żeglugi”, kapitan Nemo, miał w planach Verne’a być polskim powstańcem, walczącym przeciw Cesarstwu Rosyjskiemu. Hetzel jednak obawiał się, że przez to książki Verne’a mogą nie zyskać akceptacji rosyjskich czytelników – skłonił więc autora do zmiany tożsamości tajemniczego właściciela „Nautillusa” (jak nazywał się okręt podwodny z powieści).

Najsłynniejsze dzieła Juliusza Verne’a zaliczają się do literatury podróżniczo-przygodowej albo do fantastyki naukowej (często łącząc elementy obu tych gatunków). Najważniejsze powieści autora to przywoływane „20 tysięcy mil podmorskiej żeglugi”, „W 80 dni dookoła świata”, „Podróż na księżyc”, „Tajemnicza wyspa” (będąca kontynuacją opowieści o kapitanie Nemo) oraz „Dzieci kapitana Granta”. Zamiarem Verna było opisanie na kartach swoich książek całego świata, przedstawienie jego bogactwa i różnorodności. Autor pragnął również zaprezentować czytelnikom w przystępnej formie najnowsze osiągnięcia nauki – a pamiętajmy, że w okresie jego życia technika rozwijała się w sposób niezwykle szybki! Jednak Verne nie należał do bezkrytycznych zwolenników postępu naukowego. W powieści „Paryż w XX wieku” przedstawił mroczną wizję przyszłości, w której technologia prowadzi ludzi do osamotnienia i zatraty wartości duchowych. Wydawca uznał książkę za zbyt pesymistyczną, w skutek czego opublikowana została dopiero kilkadziesiąt lat po śmierci autora, w 1994 roku.

W Anglii i USA większość ludzi uważała Verne’a za pisarza dla dzieci i młodzieży. Inaczej traktowano go w ojczystej Francji – po śmierci (w 1905 roku) stał się punktem odniesienia dla autorów awangardowych i futurystów, zachwyconych jego wyobraźnią. Również pisarze sf nie ustają w podziwie dla dokonań człowieka, który jest jednym z ojców gatunku. Ray Bradbury, autor „Kronik marsjańskich”, mówił wręcz: „Wszyscy jesteśmy, w ten lub inny sposób, dziećmi Juliusza Verne’a”.