Wierna rzeka – streszczenie, plan wydarzeń

„Wierna rzeka” to powieść Stefana Żeromskiego, poświęcona powstaniu styczniowemu (1863). Jednak nie śledzimy bezpośrednio wielkiej polityki, czy też najważniejszych walk. Akcja utworu toczy się na ich uboczu, w fikcyjnych Niezdołach (ziemia świętokrzyska) – jednak i do tej miejscowości docierają echa powstania.

Opowieść rozpoczyna się klęską w bitwie pod Małgoszczą. Jeden z uczestników starcia, to książę Józef Odrowąż. Jest ranny i obserwuje śmierć swoich powstańczych towarzyszy. Podejmuje próbę ocalenia życia i szuka schronienia w pobliskich wsiach. Chłopi traktują go z niechęcią i nawet planują wydać go carskim wojskom. Na swoje szczęście, Odrowąż trafia do dworku, usytuowanego niedaleko rzeki. Tam spotyka dobrą, młodą (22 lata) szlachciankę, Salomeę Brynicką, która postanawia zająć się rannym. Salomea to patriotka i nawet jeśli nie popiera insurekcji, to mam szacunek dla jej uczestników – walczą w niej bowiem jej ojciec i stryj.

Dworek, w którym mieszka Brynicka jest chwilowo opuszczony i panna, przy pomocy służącego Szczepana, sprawuje nad nim pieczę. Józef otrzymuje łóżko panny i niezbędną troskę. Sługa przygotowuje zaś kryjówkę w stodole, na wypadek przybycia rosyjskich żołnierzy. Jest to doskonały pomysł, bo już niedługo książę musi z niej skorzystać. Rewizję w dworku przeprowadza oficer Wiesnicyn, któremu Brynicka wpada w oko.

Po Rosjanach zjawia się oddział powstańców, żądających jedzenia. Widzimy desperację Polaków, którzy nie wahają się grozić śmiercią szlachciance, byle tyle otrzymać coś na ząb. Na szczęście odchodzą, nie robiąc nikomu krzywdy, po otrzymaniu kilku ziemniaków.

Salomei udaje się sprowadzić lekarza do powstańca. Panna spotyka też swojego ojca, który na chwilę wizytuje dom, po czym znów rusza w las, by dołączyć do partyzantów.

Po jakimś czasie Salomea ma kolejnego gościa. Tym razem o schronienie proszą reprezentanci rządu powstańczego (jeden z nich to Hubert Olbromski). Zjawiają się jednak Rosjanie, dopadają ich i zabijają. Wiesnicyn odkrywa także ciągle chorego Józefa. Nie zgłasza tego jednak swoim towarzyszom, bowiem nie chce ranić Samolei.

Książę Odrowąż zdrowieje, a Samolea odkrywa, że jest w nim zakochana. Wreszcie pewnej nocy zostaje kochanką arystokraty. Szczęście pary nie trwa długo. Zjawia się matka księcia. Początkowo godzi się, by Józef został w dworku na czas potrzebny, dla odzyskania sił. Później jednak zabiera go na leczenie do Włoch – młodej szlachciance daje wyraźnie do zrozumienia, że nie będzie mogła poślubić jej syna. Nie ma zgody na mezalians. Księżna z synem odjeżdżają, zostawiając Salomeę. Panna nie przyznała się, że oczekuje dziecka księcia. Wcześniej dowiedziała się, że jej ojciec nie żyje – czuje się więc sama na świecie. Zrozpaczona chodzi po lesie i traci przytomność, a służący zabiera ją do domu.

Plan wydarzeń

1. Bitwa.
2. Ucieczka księcia przed śmiercią.
3. Salomea przyjmuje księcia.
4. Ukrywanie się przed rosyjską rewizją.
5. Przybycie powstańców.
6. Wizyta ojca.
7. Przybycie delegatów Rządu Narodowego.
8. Śmierć Huberta Olbromskiego.
9. Salomea kochanką księcia.
10. Wieść o śmierci ojca.
11. Przybycie matki księcia.
12. Opuszczenie Salomei.