Anka – opracowanie cyklu wierszy

Cykl wierszy „Anka” należy do ostatnich dzieł Władysława Broniewskiego. Broniewski należał do najbardziej kontrowersyjnych i skomplikowanych polskich artystów XX wieku. Przez długi czas po swej śmierci kojarzony był przede wszystkim z poezją rewolucyjną i wysławianiem komunizmu (zmienia się to dopiero ostatnio, gdy coraz bardziej odkrywamy inne aspekty twórczości autora). Pamiętano poemat „Słowo o Stalinie”, ale łatwo zapominano, że w 1920 roku poeta walczył przeciw bolszewikom – widać więc, że nawet w kwestiach politycznych nie był on postacią łatwą do zaklasyfikowania. Życie osobiste autora też było niejednoznaczne – naznaczone chorobą alkoholową oraz cierpieniem, związanym ze śmiercią bliskich. Jednym z najmocniejszych ciosów, jakie odebrał poeta, była śmierć córki Joanny, nazywanej Anką w 1954 roku.

Cykl „Anka” jest wyrazem tęsknoty poety za tą, którą odeszła. Jest też swego rodzaju polemiką z „Trenami” Jana Kochanowskiego – wielkiego poety renesansowego, który również cierpiał z powodu śmierci córki. Oczywiście sytuacja jest nieco inna – Urszula Kochanowska była małym dzieckiem, Joanna Broniewska zmarła jako osoba dorosła. Jednak dla Władysława ciągle pozostawała ona ukochanym dzieckiem i nie mieściło się poecie w głowie, że mogła umrzeć przed nim.
Obaj poeci przeżywali chwilę zwątpienia i bólu. Wszystko przypominało im o dzieciach, które pozostawiły ich samych na ziemi. Różnica między Kochanowskim a Broniewskim zasadza się przede wszystkim na płaszczyźnie religijnej. Mistrz Jan z Czarnolasu mógł szukać pociechy w Bogu, na co nie może się zdecydować areligijny Broniewski.

nie widzę cię w żadnym niebie
i nie chcę takich nieb!
(„Anka, to już trzy i pół roku…”).

Poeta nie wierzy w życie po śmierci i wie, że próba uwierzenia w nie jest skazana na niepowodzenie. Również filozofia, która ostatecznie, razem z religią, pomogła Kochanowskiemu, nie stanowi dla niego punktu odniesienia.

Żadna tu filozofia
sprawy tej nie zgładzi

Ostatecznej pociechy nie ma. Tęsknota będzie zawsze obecna w sercu zbolałego ojca (A ojciec czeka – „Anka”). Jednak Broniewski nie poddaje się rozpaczy. Uznaje, że ma obowiązki wobec pamięci córki – takim obowiązkiem jest dawanie ludziom pociechy przy pomocy wierszy.

Com ci obiecał - spełnię:
wiersz mój odniosę ludziom,

by dawał pokój i światło,
miłość, nadzieję, radość
(„Obietnica”)

Broniewski nie próbuję rozstrzygnąć problemów egzystencjalnych. Poeta wie, że nie da się myślą przekreślić tęsknoty, samotności i cierpienia. Jednak stawia on niejako na rozwiązanie praktyczne. Jako artysta ma pewne rzeczy do zrobienia i wie, że sprzeniewierzyłby się pamięci córki, gdyby od nich odstąpił z powodu rozpaczy.

Cykl siedemnastu wierszy Broniewskiego ukazuje nam duszę człowieka współczesnego – człowieka, który stracił wiarę i idee, porządkujące świat. Jednak nie stracił godności i poczucia obowiązku – one umożliwiają mu odnalezienie się w okrutnej rzeczywistości. W tym sensie „Anka” jest zarówno polemiką, jak i uaktualnieniem „Trenów”.