Unikalne i sprawdzone teksty

Krótka rozprawa między trzeba osobami: Panem, Wójtem a Plebanem - opracowanie

Bodaj najbardziej znany spośród utworów Mikołaja Reja to „Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem”. Ukazała się w 1543 roku w Krakowie, pod pseudonimem Ambroży Korczbok Rożek. Jej pełen tytuł to: „Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem, a Plebanem, którzy i swe i innych ludzi przygody wyczytają, a takież i zbytki i pożytki dzisiejszego świata”.

Autor sięgnął po popularną wówczas formę dialogu – korzystał z niej zresztą przy późniejszych dziełach, by wspomnieć „Żywot Józefa” (1545), czy „Kupca” (1549). Utwór jest wierszowany i rozpoczyna się od wstępu, zachęcającego do lektur.

Później jesteśmy świadkami sporów, jakie toczą między sobą tytułowi pan, wójt i pleban. Każda z tych postaci reprezentuje klasę społeczną, do której należy – jej poglądy, racje i uprzedzenia. Zarazem każda z nich ma w utworze cechy indywidulane, mówi żywym językiem i sprawia wrażenie postaci z krwi i kości.

W dziele toczy się kilka różnych sporów. Kłócą się ze sobą pan i wójt, wójt i pleban oraz pleban i pan. Plebanowi, który jest przedstawicielem kleru, zarzuca się niedbałość przy obrządkach religijnych i dążenie do bogactw materialnych. Pan – reprezentant szlachty – wysługuje skarg na swoją rozrzutność oraz skłonność do korupcji. Chłopów reprezentuje wójt. Oni z kolei mają być, według pana i plebana, leniwi i niedbali. Widać więc, iż polska wieś daleka jest od harmonijnego współżycia, mamy do czynienia raczej ze słabo utajonym konfliktem. Pleban zwraca uwagę, iż strony nie są w stanie dojść do zgody. Wtedy zjawia się personifikacja Rzeczypospolitej, która narzeka:

Wszytcy na ten nierząd narzeka[ją!]
Widzą, iż źle coś, gdy nic nie dbają.
[…]
A snadź mie ci więcej opuszczają,
Którzy ze mnie dobrodziejstwo zn[ają]

Co ciekawe, słowo końcowe, które autor kieruje do czytelnika, pozostawia skłania raczej do optymizmu. Sugeruje on:

Proszę, abyć nic nad myśl nie było.
Wszak są różno przełożone stany,
W każdym wielką zacność w ludziach [znamy,]
Ale gdy też kto z miary wykroczy,
Nie źle by mu prawdę rzec i w oczy.
[…]
A tak i ty miej na to baczenie,
Iż jest różne w ludzioch przyro[dzenie,]
A rozlicznie ludzkie sprawy rząd[zi —]
Cnoty sie dzierż, tać nigdy n[ie błądzi.]

Widać więc wyraźnie, że Rejowi nie chodziło o lament nad ginącą ojczyzną. Wręcz przeciwnie, podkreślenie bolączek kraju ma służyć jego reformie. Istotny jest na przykład wątek Kościoła – utwór ma wymowę antyklerykalną, ponieważ autor, zwolennik reformacji, pragnie odnowy chrześcijaństwa. Podobną sugestię, by poprawić sytuację kraju, widać w potraktowaniu postaci szlachcica. W dziele Reje dają o sobie znać sympatie autora dla ruchu egzekucji praw, walczącego w owym czasie z nadużyciami w Rzeczypospolitej.

„Krótka rozprawa…” jest więc rodzajem satyry politycznej. Zarazem świetnie oddaje mentalność ludzi epoki i ich poglądy.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Balon - interpretacja i analiza

W 1789 roku francuski wynalazca Jean-Pierre Blanchard odbył nad Warszawą lot balonem. Wydarzenie to zainspirowało Adama Naruszowicza do napisania ody – z dzisiejszego...

Duch starej kamienicy – streszczenie...

Streszczenie „Mam na imię Maciek” Głównym bohaterem utworu jest duch Maciek – syn Oktawiusza i Porcji. Ma 120 lat i choć jest doświadczonym duchem...

Król Olch – streszczenie geneza...

Streszczenie Ojciec i syn pędzą na koniu. Dziecko jest wyraźnie osłabione jego głowa spoczywa na piersi rodzica. Mężczyzna pragnie dodać potomkowi otuchy a dziecko odpowiada...

Przy okrągłym stole – interpretacja...

Wiersz Juliana Tuwima „Przy okrągłym stole” to utwór o tematyce miłosnej. Nie dotyczy on jednak miłości trwającej a tej której czas już przeminął....

O poprawie Rzeczypospolitej - opracowanie...

Dzieło Andrzeja Frycza Modrzewskiego to jeden z ciekawszych owoców staropolskiej polskiej myśli politycznej. Kilka słów należy poświęcić samemu autorowi....

Wielkie lanie – streszczenie plan...

Streszczenie Przed domem konstruktora Klapaucjusza stała brzuchata czteronożna maszyna. Jak sama powiedziała - była Maszyną Do Spełniania Życzeń którą przysłał...

Król Edyp Sofokles - opracowanie...

Geneza „Król Edyp” to antyczna tragedia grecka autorstwa Sofoklesa. Jest jednym z siedmiu zachowanych w całości utworów tego twórcy. Sofokles...

Narodziny zbrodniarza. Analizując...

Makbet był jednym z najbardziej zaufanych ludzi króla Malkolma - dowódcą na którym władca zawsze mógł polegać. Jego męstwo okazane w czasie...

Oda do młodości – opracowanie...

Opracowanie „Oda do młodości” to powstały w 1820 roku utwór który bywa nazywany manifestem romantycznym. Powstała na przełomie epok oda pokazuje...