Unikalne i sprawdzone teksty

Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska – opracowanie ogólne, interpretacja

Geneza
Jan Chryzostom Pasek (1636 – 1701) przyszedł na świat w ubogiej rodzinie szlacheckiej z Mazowsza. Jako że był to jeden z najbiedniejszych regionów ówczesnej Polski, przyszły twórca pamiętników szybko podjął decyzję o wstąpieniu do armii, widząc w tym szansę na poprawę swego losu. Po zakończeniu służby żołnierskiej Pasek zaczął prowadzić ziemiańskie życie. Właśnie w tej fazie swej biografii, najpewniej między 1690 a 1696 r., spisał on koleje swego losu, posługując się w tym celu niezwykle popularną w XVII stuleciu konwencją pamiętnikarską.

Czas i miejsce akcji

Dzieło Paska obejmuje okres od 1655 do 1688 i podzielone jest na dwie główne części – opisującą życie żołnierskie (do 1666) oraz ziemiańskie (do 1688).

Opisywane wydarzenia rozgrywają w różnych miejscach. Bohater pamiętników w czasie zagranicznych wojaży udaje się m. in. do Szwecji, Danii oraz Rosji, zaś na terenie Rzeczpospolitej pojawia się m. in. w Warszawie, Wilnie oraz w swym majątku (w którym osiadł) – Olszance.

Interpretacja

Dzieło Jana Chryzostoma Paska ukazało się drukiem w 1836 r. – wydane przez hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Ze względu na niezwykle interesującą stylistykę oraz ciekawy obraz świata bardzo szybko zyskało olbrzymią popularność, stając się nieocenionym źródłem informacji na temat minionej epoki. Bogactwo językowe utworu znajduje odzwierciedlenie w wyraźnym podziale na styl retoryczny oraz potoczny. Właśnie posługując się tym drugim, narrator wprowadza liczne anegdoty oraz humorystyczne wtrącenia, co znacznie ożywia dzieło. Z kolei ukazana wizja świata daleka jest od obiektywizmu, który zastąpiony zostaje indywidualnym spojrzeniem połączonym z fragmentami oceniającymi (np. postrzeganie ucisku chłopów jako czegoś naturalnego, gorąca pochwała Stefana Czarnieckiego itp.).

„Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska zawierają nie tylko wartościowe informacje historyczne powiązane z ówczesnym życiem politycznym, ale budują także bogaty i zróżnicowany obraz typowych dla epoki zwyczajów. Co ciekawe, obraz ten często odczytywany jest jako wyidealizowany, upiększony. Wpłynąć na to mógł fakt, iż autor spisywał swe przeżycia z odległej perspektywy czasowej.

Dla przyszłych badaczy stały się więc „Pamiętniki” źródłem wiadomości na temat siedemnastowiecznego sarmatyzmu. Warto pamiętać, że wówczas ta formacja kulturowa oceniana była pozytywnie, a łączono ją z honorem, odwagą i patriotyzmem. Dopiero w kolejnym wieku nastąpiło przewartościowanie, zgodnie z którym sarmatyzm nabrał pejoratywnego znaczenia (zacofanie, pieniactwo oraz zanik moralności). Wnikliwym analizom poddawany był także odbijający ówczesne tendencje i mody język dzieła. Z kolei w dobie romantyzmu dzieło Paska stało się inspiracją dla powstania nowego, rdzennie polskiego gatunku – gawędy szlacheckiej (niefabularnego utworu prozatorskiego dotykającego różnorodnej tematyki).

„Pamiętniki” tworzą także obraz postaci samego autora. Mimo prób „wygładzania” swego wizerunku, wyłania się on jako zapalczywy awanturnik, człowiek porywczy, rubaszny i niestroniący od pijatyk. Ten niezwykle wyraźny portret szybko rozszerzony został niemal na całą ówczesną szlachtę. Zatem Pasek, być może wbrew swojej woli, położył fundamenty pod sposób, w jaki postrzegana była i jest siedemnastowieczna oraz osiemnastowieczna szlachta.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Powrót posła – streszczenie...

Streszczenie Akcja „Powrotu posła” dzieje się w trakcie Sejmu Wielkiego. Utwór rozpoczyna się od rozmowy służących którzy komentują bohaterów...

Lolita – streszczenie skrótowe...

„Lolita” to najsłynniejsza (i najbardziej kontrowersyjna) powieść Vladimira Nabokova. Książka ukazała się w 1955 roku. Jej głównym bohaterem a zarazem...

Antygona Sofokles - opracowanie...

Geneza „Antygona” to antyczna tragedia grecka autorstwa Sofoklesa. Jest jednym z siedmiu zachowanych w całości utworów tego twórcy. Sofokles często...

Złota kaczka – streszczenie problematyka...

Streszczenie Żył sobie warszawski szewczyk imieniem Lutek. Chociaż ciężko pracował był biedny i trudno wiązał koniec z końcem. Raz dowiedział się że w podziemiach...

Popioły – opracowanie interpretacja...

Geneza czas i miejsce akcji Stefan Żeromski zaczął pisanie „Popiołów” w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. Celem autora było zarysowanie losów...

Bajki – streszczenia i interpretacja...

„Przyjaciele” Streszczenie Leszek i Mieszek byli mężczyznami których łączyła szczególna więź. Mówiono o nich że gdy znaleźli orzeszek...

Antoni Libera – biografia i charakterystyka...

Antoni Libera to wyjątkowa postać polskiej literatury. Uchodzi powszechnie za osobę która pisze niewiele i publikuje rzadko – ale za to każde jego dzieło warte...

Doktór Piotr – opracowanie interpretacja...

Geneza czas i miejsce akcji Nowela Stefana Żeromskiego „Doktór Piotr” przedstawia obraz społeczeństwa polskiego pod koniec XIX wieku. Akcja toczy się na...

Do Leukonoe Horacy – interpretacja...

Wiersz Horacego pt. “Do Leukonoe” jest wyrazem stoickiej filozofii życia która zakładała istnienie złotego środka. Nie należy bowiem popadać w skrajne...