Unikalne i sprawdzone teksty

Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska świadectwem obyczajów w epoce baroku

„Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska napisane zostały najprawdopodobniej w okresie pięciolecia między 1690 a 1696 r. Obejmują one wydarzenia rozgrywające się na przestrzeni od 1655 do 1688 r., a w ich skład wchodzą zarówno opisy życia żołnierskiego (do 1666), jak i ziemiańskiego. Wpisują się więc w okres panowania na ziemiach polskich baroku, czyli nurtu ideowego, który nastał po renesansie.

Dzieło szlachcica – żołnierza opublikowane zostało dopiero w 1836 r., dzięki staraniom hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Szybko doceniono jego nieprzeciętną wartość historyczną, odnajdując w nim cenne źródło informacji na temat życia w XVII wieku na terenach Rzeczpospolitej. „Pamiętniki” stały się nawet inspiracją dla rozwoju nowego, charakterystycznego dla polskiej literatury gatunku, czyli gawędy szlacheckiej.

Narrator dzieła Jana Chryzostoma Paska (tożsamy z autorem) daje się poznać jako wnikliwy obserwator i pieczołowity kronikarz. Rozgrywające się wydarzenia opisuje z zacięciem, uwzględniając szerokie tło, wprowadzając różnorodne dygresje i fragmenty o charakterze humorystycznym. Równocześnie nie koncentruje się on na najważniejszych wydarzeniach, wzbogacając całość o liczne epizody niebędące doniosłymi momentami historycznymi, lecz pełniącymi funkcję obrazową i przedstawiającymi ówczesne realia życia.

We fragmencie poświęconym wojnie z Moskwą (rok 1660) narrator z wielką starannością ukazuje nową i praktyczną modę wojskową, która przejawiała się w szyciu krótszych sukni oraz zakładaniu butów z wysokimi cholewami. Wspomina także o drewnianych trzewikach, jakie przywiózł dla ukochanej (z obuwiem tego rodzaju spotkał się w Danii). Z kolei w czasie opisu pobytu w żołnierskim obozie autor ukazuje panujące tam zasady, skłonności do pijaństwa, zwad i konfliktów. W końcu sam staje się uczestnikiem krwawego starcia, jakich, dodaje, nie brakowało wśród zgromadzonych.

Opisy rozmaitych zwyczajów i obyczajów pojawiają się we wszystkich częściach dzieła Jana Chryzostoma Paska. W tej poświęconej życiu żołnierskiemu często wiążą się z wojną, sztuką jej prowadzenia oraz politycznymi zawiłościami. Natomiast w „ziemiańskiej” więcej miejsca poświęcone zostało codziennym problemom ówczesnego szlachcica. Zatem w „Pamiętnikach” jako całości ukazane zostały sejmy, narady, procesy, obchody świąt, ceremonie itp. Ponadto urozmaicają je opisy podróży do zagranicznych krajów, na których terenie Pasek także zaobserwował wiele interesujących rzeczy.

Warto także zaznaczyć, iż narrator opisuje różnorodne wydarzenia z perspektywy indywidualnej. Nie sili się on na obiektywizm, lecz patrzy na świat jako szlachcic – z wszystkimi wadami i zaletami tego spojrzenia. Bardzo często posługuje się on makaronizmami, nierzadko odwołuje się do Boga oraz zdaje się przejawiać charakterystyczną dla barokowego sarmaty megalomanię.

„Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska zdecydowanie należą do najbardziej cenionych dzieł literackich epoki baroku. Ich zróżnicowana kompozycja (w obrębie dzieła znajdują się różne gatunki, także poetyckie), bogactwo językowe oraz waga historyczna w dużej mierze rekompensują brak wartkiej i porywającej fabuły, przesuwając uwagę odbiorcy na inne aspekty – w tym opisy życia prowadzonego w siedemnastowiecznej Rzeczpospolitej.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Czy miłość jest najważniejsza...

Gdybym mówił językami ludzi i aniołów a miłości bym nie miał stałbym się jak miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący – słowa rozpoczynające Pierwszy...

Opis pozytywnych przeżyć wewnętrznych...

Myślałem że ta środa będzie zwyczajnym dniem. Nic nie zapowiadało że przeżyję wspaniałą przygodę! Lekcje skończyłem jak zawsze o godzinie dwunastej. Byłem trochę...

Panny dworskie Diego Velazquez -...

„Panny dworskie” to barokowy obraz który został stworzony przez Diego Velazqueza który jak sama nazwa wskazuje przedstawia scenę dziejącą się na...

Sztuka i artyści w "Weselu" - przedstaw...

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego to dramat który stanowi nie tylko przedstawienie uroczystości weselnych ale i odzwierciedla ówczesne społeczeństwo....

Obraz szkoły w „Ferdydurke”...

Józio - główny bohater i narrator „Ferdydurke” - obudził się o dziwnej porze. Początkowo miał wrażenie że musi pędzić na dworzec. Dopiero po...

Archaizmy w „Krzyżakach”

Świat przedstawiony „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza został stworzony z niebywałą wręcz precyzją. Autor zadbał nie tylko o uwzględnienie w swym dziele...

Dlaczego powinienem uczyć się...

Wydaje nam się zazwyczaj że człowieczeństwo jest czymś danym raz na zawsze. Nie musimy się starać by być ludźmi tak jak kot nie musi dokładać wysiłków by być...

Topos homo viator na przykładzie...

Homo viator to topos którego nazwa zaciągnięta jest z języka łacińskiego i oznacza podróżnego pielgrzyma. Zatem odnosi się do człowieka wędrującego doświadczającego...

„Kamienie na szaniec” – gatunek...

„Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego można określić mianem powieści dokumentarnej. Utwór ten należy do literatury faktu każde przedstawione...