Biesy – streszczenie

Część I

1. Nieco szczegółów z życiorysu czcigodnego Stiepana Trofimowicza Wierchowieńskiego

Stiepan jest człowiekiem słabego charakteru. Prowadzi hulaszczy tryb życia, przegrywa cały majątek, a także pieniądze swojej przyjaciółki Barbary Pietrowny. Jest niedoszłym pisarzem. Mieszka u Barbary Pietrowny jako były opiekun i nauczyciel jej syna.

2. Książe Harry. Swaty

W mieście zjawia się syn Barbary Pietrowny, Mikołaj Stawrogin. Stiepan nazywa go księciem Harrym w nawiązaniu do szekspirowskiego hulaki. Okazuje się, że Stawrogin zabił człowieka w pojedynku. Zachowuje się też bardzo dziwnie: np. gryzie w ucho gubernatora i na oczach wszystkich całuje żonę jednego z mieszkańców. Stawrogin zapada na chorobę nerwową i po 2 tygodniach wyjeżdża.

Matka Stawrogina chce, żeby ożenił się z Lizawietę Drozdow, a Stiepana pragnie ożenić ze swoją podopieczną Darią Pawłowną.

3. Cudze grzechy

Liza wydaje się bardzo tajemnicza, podobnie jak Daria. Nieopodal mieszka panna Lebiadkin, kobieta w wieku 30 lat. Jej brat alkoholik się nad nią znęca.

4. Kuternóżka

Panna Lebiadkin kuleje i cierpi na dziwne przypadłości psychiczne. Narrator poznaje ją w soborze.

5. Przebiegły wąż

W mieście krążą plotki o tym, że Stawrogin uwiódł pannę Lebiadkin. W domu Barbary Pietrowny gromadzą się znajomi i przyjaciele, jest również Mikołaj. Niespodziewanie Szatow wymierza Stawroginowi policzek.

Część II

1. i 2. Noc

Okazuje się, że Stawrogin potajemnie poślubił Marię Lebiadkin z powodu niejasnego zakładu. Nikt jednak nie zna prawdy. Mikołaj należy do tajnego stowarzyszenia, którego jest mentorem. Uprzedza Szatowa o planowanym zamachu na jego życie z powodu jego odejścia od spiskowców. Stawrogin ma zamiar ujawnić, że jest mężem obłąkanej Marii. Jednocześnie nachodzi go pokusa pozbycia się Lebiadkina. Sam jest bowiem zakochany w Lizie.

3. Pojedynek

Stawrogin pojedynkuje się z Gaganowem, ponieważ kilka lat wcześniej obraził jego ojca. Walka nie przynosi rozstrzygnięcia.

4. Przed zabawą

Julia Michajłowna, żona gubernatora prowadzi otwarty salon, w którym spotyka się miejscowa młodzież. Kobieta darzy szczególną sympatią Piotra Wierchowieńskiego, zadeklarowanego rewolucjonistę. Młodzi oddają się dziwacznym zabawom i wywołują skandale. Barbara wyrzuca Stiepana i zbliża się do środowiska Julii.

5. Piotr Stiepanowicz uwija się

Piotr wyraźnie spiskuje i coś planuje. Donosi na innych, np. oskarża Szatowa o pisanie antyrządowych tekstów.

6. Wśród naszych

W domu Wirgińskiego odbywa się zebranie członków stowarzyszenia. Są tu Szatow, Wierchowieński, Stawrogin i Kiriłłow.

7. Iwan Carewicz

Wierchowieński rozmawia ze Stawroginem. Wyjaśnia, że jest socjalistą, ale uważa, iż po dokonaniu rewolucji powinien zostać wybrany nowy władca absolutny, którym, według niego, mógłby być Stawrogin.

8. Przeszukanie u Stiepana Trofimowicza

Z polecenia gubernatora odbywa się rewizja w domu Stiepana.

9. Flibustierzy. Fatalny poranek

Część III

1. Festyn. Początek zabawy

Odbywa się uroczysty poranek literacki. Niespodziewanie jednak Liputin wygłasza antyrządowe wiersze.

2. Koniec zabawy

Gubernator i jego żona Julia zostają upokorzeni. Wszyscy mieszkańcy i ważne osobistości oburzeni opuszczają bal. W mieście wybucha pożar, w którym ginie Lebiadkin i jego siostra. Okazuje się, że podpalenia dokonał Fiedka, ale nie wiadomo na czyje polecenie (prawdopodobnie Wierchowieńskiego).

3. Koniec romansu

Tymczasem Stawrogin spędza pożegnalną noc z Lizą. Kiedy dziewczyna dowiaduje się o pożarze, idzie pod dom Lebiadkinów, gdzie zostaje zamordowana przez tłum. Wszyscy obwiniają ją o to, że Stawrogin zabił swoją żonę, by związać się z nią.

4. Ostatnia decyzja

W stowarzyszeniu zapada decyzja o zamordowaniu Szatowa.

5. Podróżniczka

W domu Szatowa niespodziewanie pojawia się żona, która jest w zaawansowanej ciąży i zaczyna rodzić. Mężczyzna chce zacząć z kobietą nowe życie, mimo że dziecko nie jest jego. Zostaje jednak zamordowany przez członków stowarzyszenia.

6. Fatalna noc

Żona poszukuje Szatowa po całym mieście. W końcu wraz z dzieckiem zaziębia się i umiera. Piotr Stiepanowicz nakłania Kirriłowa do przyznania się do wszystkich win i popełnienia samobójstwa. Sam ucieka za granicę.

7. Ostatnia peregrynacja Stiepana Trofimowicza

Stiepan wyrusza w samotną wędrówkę, podczas której zaprzyjaźnia się z roznosicielką Biblii. Zapada na poważną chorobę, odnajduje go Barbara, jednak Stiepan umiera. Mikołaj Stawrogin popełnia samobójstwo – wiesza się.

8. Epilog

(U Tichona)

Dowiadujemy się, że przed śmiercią Stawrogin udaje się do monastyru, gdzie u ojca Tichona odbywa spowiedź. Wyjawia, że nocami miewa halucynacje, wydaje mu się, że widzi złego ducha. Daje również Tichonowi do przeczytania krótką broszurę, którą ma zamiar upublicznić („Oświadczenie Stawrogina”). Z broszury dowiadujemy się, że Stawrogin był oficerem armii rosyjskiej i że zyskał uznanie podczas powstania styczniowego w Polsce. Przez pewien czas mieszkał w Petersburgu, gdzie prowadził bardzo rozpustne życie.

Wynajmując mieszkanie u pewnej mieszczańskiej rodziny, Stawrogin wykorzystał seksualnie ich córkę, czternastoletnią Matrioszę. W wyniku tego incydentu dziewczynka popadła w chorobę psychiczną i się powiesiła. Stawrogin ożenił się wówczas z Marią Lebiadkin, ponieważ trochę przypominała mu Matrioszkę. Potem dużo podróżował po całym świecie. Ma też na sumieniu inne zbrodnie: zabił dwóch ludzi w pojedynku, jednego otruł z premedytacją i był przyczyną śmierci zakochanej w nim kobiety.

Stawrogin chcąc się ukarać, ma zamiar wystawić się na ludzką ocenę. Mnich twierdzi, że jest on jednak za słaby, by to znieść, doradza mu natomiast pustelnicze życie. Dostrzega również, że Stawrogin popełni nową zbrodnię (samobójstwo).