Kartoteka – opracowanie, interpretacja, bohaterowie

Geneza

„Kartoteka” Tadeusza Różewicza została opublikowana w 1960 roku na łamach „Dialogu”. Pisarz inspirował się między innymi dramatem Eugene’a Ionesco „Krzesła”. Nieco zmieniona wersja dramatu ukazała się natomiast w 1997 roku, pt. „Kartoteka rozrzucona”.

Czas i miejsce akcji

Czas i miejsce akcji nie zostały dokładnie określone, natomiast widomo, że chodzi o okres mniej więcej kilkanaście lat po zakończeniu II wojny światowej. Miejscem akcji jest mieszkanie Bohatera, w którym zjawiają się różne postaci związane z jego życiem. Pokój w poszczególnych scenach zmienia się jednak w kawiarnię, ulicę czy salę maturalną.

Interpretacja

Podstawowym problemem poruszanym w „Kartotece” jest tożsamość pokolenia porażonego doświadczeniem wojny. Główny bohater nosi cechy uniwersalne, jest everymanem, reprezentującym całą swoją generację. Postać ta to człowiek o rozbitej, schizofrenicznej konstrukcji osobowości. Jego życiorys, przedstawiony w sposób achronologiczny i fragmentaryczny, jawi się jako zbiór poszczególnych, niepowiązanych epizodów. Biografia ta przyjmuje zatem kształt tytułowej „kartoteki”, w której można wszystko przestawiać w dowolnej kolejności.

Motywy

Motyw wojny – wojna jest w „Kartotece” doświadczeniem tragicznym, które na zawsze odmienia głównego bohatera i całe jego pokolenie.

Motyw rozbicia tożsamości – Bohater posiada wyraźne kłopoty z tożsamością; przypomina osobowość schizofreniczną.

Opisy bohaterów

Bohater – główna postać dramatu; nosi wiele imion, jego wiek jest nieokreślony (czasem ma 7 lat, innym razem 18, a w innych scenach jest dojrzałym mężczyzną), wiadomo, że posiada rodziców i wujka, przed wojną zdał maturę, a w czasie wojny walczył w partyzantce. Wojna całkowicie go odmieniła, Bohater nie może sobie ze sobą poradzić, próbuje nawet popełnić samobójstwo.

Rodzice Bohatera – przypominają mu o jego przewinieniach z dzieciństwa

Wujek Bohatera – odwiedza Bohatera w drodze z pielgrzymki do Częstochowy

Tłusta kobieta – zjawia się u Bohatera i oskarża go, że w przeszłości ją podglądał

Sekretarka – informuje Bohatera o konferencji i zbliżającym się wywiadzie

Kelner – Bohater rozmawia z nim po węgiersku

Pan z przedziałkiem, Pan w cyklistówce – epizodyczni rozmówcy Bohatera

Dziennikarz i dziennikarka – przeprowadzają wywiad z bohaterem