Blaszany bębenek - opracowanie, problematyka

Opracowanie

„Blaszany bębenek” to pierwsza powieść niemieckiego noblisty, Gunthera Grassa. Zarazem pozostaje ona najgłośniejszym dziełem słynnego pisarza, jego opus magnum. Książka ukazała się w 1959 roku i doczekała się przekładów na wiele języków. W 1979 roku na ekrany kin weszła ekranizacja powieści, która doczekała się nagrodzenia Oskarem.

Akcja toczy się od lat dwudziestych do początku lat pięćdziesiątych. Głównym miejscem akcji jest Gdańsk – w latach międzywojennych będący Wolnym Miastem. W dalszych partiach powieści bohater trafia też na front, gdzie zabawia cyrkowymi sztuczkami niemieckich żołnierzy. Ostatnie fragmenty dzieła rozgrywają się w Dusseldorfie.

Głównym bohaterem, a zarazem narratorem powieści jest Oskar Matzerath. Pochodzi on z mieszanej rodziny – jego matka jest Kaszubką, oficjalny zaś ojciec – Niemcem, zwolennikiem Hitlera. Oskar snuje jednak przypuszczenia, że jego prawdziwy rodzic to kochanek matki, Polak Jan Broński. W wieku trzech lat Oskar wie już, że nie chce być częścią świata dorosłych. Okalecza się, by jego ciało przestało rosnąć.

Obsesją Oskara jest tytułowy blaszany bębenek, na którym chłopiec nieustannie gra. Wyrzuca instrument po śmierci ojca (oficjalnego) i wtedy rośnie kilkadziesiąt centymetrów. Po wojnie Oskar zostaje muzykiem jazzowym.

Istotną postacią jest również Bebra. To karzeł, będący zarówno mentorem, jak i mrocznym alter-ego Oskara. Występuje w cyrku, gdzie snuje wizje karłów panujących nad światem. Bebra staje się nazistą, po wojnie zaś prowadzi wytwórnię muzyczną. Bebra to postać negatywna, jednak na swój sposób chroni Oskara przed złem świata.

Problematyka

„Blaszany bębenek” to dzieło wielowątkowe. Grass opisuje lęk przed światem, jakiego doświadcza każdy człowiek (chociaż u Oskara jest to lęk patologiczny). Bezpieczny świat dzieciństwa skonfrontowany zostaje z brudną, okrutną dorosłością. Zarazem powieść stanowi panoramę wieloetnicznego, bogatego kulturowo Gdańska – Gdańska, zniszczonego ostatecznie przez nazistów i kataklizm II wojny światowej.

„Blaszany bębenek” zawiera też rozważania na temat tożsamości ludzi na pograniczu. Oskar zastanawia się, kim naprawdę jest – Niemcem, Polakiem, Kaszubem? Ukazując skomplikowane losy familii Matzerathów, Grass kpi z wszelkich nacjonalistycznych przesądów i obsesji.