Dlaczego klasycy – interpretacja i analiza

„Dlaczego klasycy” to wiersz Zbigniewa Herberta, który stanowi refleksję nad kanonem wartości etycznych oraz sztuką. Poeta dokonuje wyrazistego przeciwstawienia tradycji czasom współczesnym, jednoznacznie opowiadając się za modelem klasycznym.

Ważne miejsce w wierszu zajmuje odwołanie do epizodu z wojny peloponeskiej, kiedy grecki wódz Tukidydes nie zdążył przyjść z odsieczą ateńskiej kolonii (Amfipolis) i został skazany na banicję. Herbert podkreśla, iż był to bardzo niewielki wycinek historii, porównuje go do „szpilki w lesie”. Istotne jest jednak nie samo zdarzenie, ale jego symboliczna wymowa. Chodzi o postawę Tukidydesa, która wyraźnie kontrastuje z zachowaniem współczesnych generałów.

Tukidydes opowiadając o swojej klęsce, przedstawia same fakty i konkrety. Nie okazuje żadnych emocji i strachu, nie prosi o przebaczenie, ale przyjmuje wyrok z pokorą. Jego postawa jest godna i mężna. Tymczasem współcześni generałowie „skomlą na kolanach przed potomnością”, „zachwalają swoje bohaterstwo i niewinność”. Ponadto winią oni za swoje błędy wszystkich tylko nie siebie. Są to zatem tchórze, którzy nie potrafią zachować honoru.

Porównanie to wypada zatem bardzo niekorzystnie dla współczesnych żołnierzy. Pełnią oni rolę metonimiczną, są bowiem swoistym symbolem dzisiejszego świata. Zdaniem Herberta współczesność charakteryzuje degradacja wartości, która znajduje odzwierciedlenie również w sztuce. Sztuka powinna opiewać wielkie czyny, a nie puste żale. Poeta postuluje zatem model sztuki klasycznej, a więc opartej o najwyższe wartości. Klasycyzm to dla Herberta określony kanon piękna, w którym mieści się ład i harmonia, ale także sposób rozumienia świata.