Niepewność – interpretacja i analiza

„Niepewność” została napisana przez Adama Mickiewicza w czasie pobytu poety w Rosji (1824 – 1829), gdzie, ukarany za przynależność do tajnych stowarzyszeń, zmuszony był on do podjęcia pracy w charakterze nauczyciela. Jest to jeden z najbardziej znanych i najczęściej cytowanych utworów artysty.

Analiza

„Niepewność” składa się z sześciu sekstyn (zbudowana z sześciu wersów napisanych jedenastozgłoskowcem, w tym wypadku ze średniówką po 5 sylabie). Układ rymów w każdej strofie jest regularny. Są to rymy parzyste, żeńskie i dokładne. Struktura zwrotek także odznacza się stałością. Cztery wersy tworzą partie opisowe, zaś dwie ostatnie wprowadzają stałe powtórzenie: I znowu sobie powtarzam pytanie: / Czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie? (jego pierwsza część ulega drobnym zmianom, lecz sens pozostaje ten sam).

Warstwa stylistyczna dzieła jest uproszczona – cechuje się ono prostą, lecz wyrazistą, charakterystyczną retoryką. Podmiot liryczny, kierując komunikat liryczny do bliżej nieokreślonej kobiety, posługuje się przede wszystkim antytezami. Potęgują one nastrój tytułowej niepewności, uniemożliwiają ostateczne rozstrzygnięcie dręczącego go pytania. W dziele pojawiają się także epitety (lekki sen), pytania retoryczne, anafory (strofy rozpoczynające się od gdy i kiedy), epifory (w wersach kończących zwrotki), uosobienie (Wieszczy duch mymi ustami nie władał), metafory (wbiec na rymy oraz luba spokojność). Za pomocą tych środków poeta buduje niepowtarzalny nastrój.

Interpretacja

Tytuł utworu Adama Mickiewicza wyraźnie sugeruje stan podmiotu lirycznego i zapowiada tematykę poruszoną w wierszu. Owa niepewność dotyczy nieumiejętności rozpoznania uczucia żywionego przez ja mówiące do adresatki komunikatu lirycznego. Jego przemyślenia – uformowane w kształt logicznego wywodu – nie prowadzą do ostatecznej odpowiedzi, gdyż każdorazowo pojawia się zaprzeczenie dotychczasowej myśli – np. Gdy cię nie widzę, nie wzdycham, nie płaczę, / Nie tracę zmysłów, kiedy cię zobaczę; / Jednakże gdy cię długo nie oglądam, / Czegoś mi braknie, kogoś widzieć żądam.

Relacja łącząca podmiot liryczny z tajemniczą kobietą rozgrywa się na wielu płaszczyznach. Istnieje tutaj łączność dusz, przyjemna zdaje się także możliwość fizycznego obcowania. Z drugiej strony brakuje charakterystycznego napięcia, pożądania. Właśnie dlatego uczucie to staje się obiektem refleksji ja mówiącego, które zastanawia się: Czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie?

Strofy trzecia i szósta przełamują nieco konwencję dzieła, przypisując uczuciu wielką siłę sprawczą. W pierwszym wypadku podmiot liryczny, wyruszywszy z domu, bezwiednie dociera do drzwi adresatki jego wypowiedzi. Z kolei w drugim owo niejasne uczucie staje się źródłem natchnienia, przyczyną powstania wiersza.

Sfera ludzkiej uczuciowości jest bardzo złożona, niejasna. Umiejętność jasnego odczytywania sygnałów z nią związanych (pochodzących nie tylko od innych, ale także od siebie) jest prawdziwym darem, błogosławieństwem. Jedna w utworze docenione zostają także próby poszukiwania odpowiedzi na te niełatwe pytania. Proces ten zdaje się ubogacać, prowadzić do niespodziewanych skutków.

Warto podkreślić także kontekst biograficzny wiersza. Powstał on w Odessie, gdzie Mickiewicz miał przyjemność uczestniczyć w salonowym życiu towarzyskim. Młody i obiecujący poeta budził pozytywne reakcje, cieszył się sporym zainteresowaniem. Jedną z kobiet, która okazała mu wiele uczucia, była Joanna Zaleska. Przypuszcza się, że to właśnie relacja między Mickiewiczem a tą kobietą stała się przyczyną powstania utworu.