Spadanie – interpretacja i analiza

„Spadanie” to poemat Tadeusza Różewicza pochodzący z tomu „Twarz trzecia” (1968). Wiersz pod względem strukturalnym stanowi rodzaj poetyckiego kolażu. Mamy tu bowiem do czynienia z dialogiem podmiotu z rozmaitymi głosami filozofów i pisarzy, które zostają przywołane w postaci cytatów i aluzji. Przywołuje się między innymi świętego Augustyna, Fiodora Dostojewskiego czy Alberta Camusa. Poetę interesuje przede wszystkim kwestia moralnej kondycji współczesnego człowieka.

Do tej problematyki odwołuje się już sam tytuł „Spadanie”, który ma charakter metaforyczny. Obraz spadania, przywoływany w wierszu na rozmaite sposoby, wskazuje na dwa wydarzenia z biblijnej historii. Chodzi o strącenie zbuntowanych aniołów z nieba do otchłani piekieł, a także upadek pierwszego człowieka w raju. Okazuje się jednak, że tradycyjny wertykalny tor spadania został bezpowrotnie unieważniony.

Przyczyną tego stanu rzeczy jest zaburzenie tradycyjnych relacji pomiędzy górą i dołem. Kierunki te uległy unieważnieniu w epoce modernistycznej, kiedy Fryderyk Nietzsche ogłosił śmierć Boga. Nowoczesność radykalnie zerwała z rozumieniem świata w kategoriach metafizycznych, a tym samym rozróżnienie na symboliczną przestrzeń sacrum i profanum straciło sens.

Obecnie zatem, jak wskazuje Różewicz:

człowiek współczesny

spada we wszystkich kierunkach

równocześnie

w dół w górę na boki

Człowiek współczesny bezpowrotnie stracił orientację w przestrzeni etycznej. Dół i góra nie istnieją – istota ludzka została zatem uwięziona w porządku horyzontalnym – bez żadnego odniesienia po przestrzeni metafizycznej:

dawniej spadano

i wznoszono się

pionowo

obecnie

spada się poziomo