W co wierzyć – interpretacja i analiza

„W co wierzyć?” Zenona Przesmyckiego to wiersz będący manifestacją młodopolskiego dekadentyzmu i metafizycznej pustki. Mimo że sam Miriam w swoich manifestach literackich odżegnywał się od wszelkich „-izmów”, twierdząc, że prawdziwa sztuka jest tylko jedna.

Tekst jest wyraźnie inspirowany filozofią Fryderyka Nietzschego i Artura Schopenhauera. Składa się z czterech strof, z których pierwsze dwie obfitują w emocjonalne pytania retoryczne, zaczynające się od słów „w co wierzyć”. Podmiotem wiersza jest poeta cierpiący na całkowite zwątpienie w sens istnienia. Dawne tradycje i wiary zostały bowiem odesłane do lamusa, a człowiek stoi osamotniony pod pustym niebem, z którego nikt nie odpowiada.

Tekst został skonstruowany na zasadzie opozycji pomiędzy światłem i ciemnością, a także czystością i brudem. Jasność przynależy do dawnego, na zawsze utraconego porządku świata, w którym wszystko miało ustalone miejsce i logikę. Niestety owo naiwne postrzeganie rzeczywistości  zostało zmącone przez zwątpienie i utratę wiary. Mamy tu do czynienia z aluzją do znamiennego ogłoszenia śmierci Boga przez Nietzschego. Nieodwołalnie skończył się zatem paradygmat myślenia o świecie w kategoriach religijnych, a rzeczywistość utraciła metafizyczną podstawę.

Tym samym człowiek został odarty ze świętości, zostało mu tylko błoto i kał, w których musi się nurzać. Poeta mówi o tym w bardzo wyrazisty sposób. W obrazowości Przesmyckiego, dosadnym słownictwie i licznych wykrzyknieniach dochodzą do głosu elementy poetyki ekspresjonistycznej:

Wszystko zbryzgane rozczarowań kałem,

Za dużo wiemy i za mało razem

Istota ludzka nie może już widzieć w sobie obrazu samego Boga, jest tylko nędznym robakiem bez nadziei na osiągnięcie duchowego ideału. Co więcej, upadła również wiara w cywilizacyjny postęp, który wcale nie uczynił człowieka lepszym ani nie przyczynił się do jego szczęścia, co poeta kwituje słowami: „Gdziem był przed wieki, tam do dziś zostałem”.