Dekameron, Giovanni Boccaccio – streszczenie, opracowanie

Streszczenie

Nieopodal Florencji dziesięć młodych osób znalazło schronienie przed szalejącą zarazą (dżuma). By wypełnić wspólnie spędzany czas i oddalić się od wszechobecnej śmierci, postanowiono codziennie snuć 10 opowieści – w taki sposób, aby każdy przedstawił jedną. Królową pierwszego dnia wybrana została Pampinea. Jako że to do niej należał wybór tematu, jakiego dotykać miały historie, postanowiła dać każdemu wolność w podjęciu decyzji. Warto zaznaczyć, że najważniejsza osoba przemawiała jako ostatnia, przekazując następnie koronę nowemu zwierzchnikowi.

Drugi dzień – pod przewodnictwem Filomeny – dotyczyć miał ludzi, którzy na przekór nieprzyjaznemu losowi, spełnili swoje pragnienia. Jedynie Dioneo otrzymał prawo do wyłamania się z narzuconego tematu, ponieważ wszyscy cenili jego żartobliwość i nie chcieli obarczać go koniecznością przywoływania smutnych wydarzeń.

Królową trzeciego dnia została Neifile. Jej wyborem był motyw sprytu pomagającego osiągnąć upragniony cel.

Czwarty dzień wprowadza temat smutny i przełamujący nieco dotychczasową konwencję. Filostrato poprosił zgromadzonych, by w swoich opowieściach dotknęli problemu nieszczęśliwej miłości.

Fiammetta – królowa dnia piątego – postanowiła narzucić temat kontrastujący z obowiązującym wcześniej, mianowicie losy zakochanych, którzy pokonali przeciwności losu i osiągnęli wymarzone szczęście. Właśnie w tej części „Dekameronu” pojawia się najbardziej ceniona i powszechnie uważana za najlepszą spośród zebranych nowela – „Sokół”.
Szóstego dnia temat opowieści wybrała Eliza. Postanowiła, by pod jej przewodnictwem mówiło się o ludziach, którzy zręcznie wymknęli się niebezpieczeństwu lub dzięki ciętemu językowi odparli godzące w nich przytyki.

Dioneo został królem dnia siódmego. Pod przewodnictwem żartobliwego młodzieńca poruszanym tematem miały być figle, jakie białogłowy płatały swym mężom – zarówno z miłości, jak i dla udzielenia im pomocy.

Ósmy dzień to rządy Lauretty. Kobieta postanowiła rozwinąć koncept Dionea i przykazała, by opowiadano o żartach i psotach czynionych każdego dnia (bez podziału na płeć).

Przewodnictwo Emilii, które przypadło na dzień dziewiąty, rozluźniło przyjętą wcześniej konwencję, ponieważ niewiasta zaproponowała, by każdy przedstawił opowieść dotyczącą kwestii przypadającej mu do gustu, trafiającej w jego upodobania.

Nad dziesiątym, czyli ostatnim dniem „Dekameronu” swą pieczę roztoczył Panfilo. Tematem przezeń wybranym były szlachetne czyny, jakie ludzie podejmowali z miłości lub innych przyczyn.

Gdy minęło czternaście dni od momentu opuszczenia Florencji przez bohaterów dzieła Boccaccia, postanowili oni wrócić do rodzinnego miasta. Tam rozstali się w kościele Santa Maria Novella, z którego kiedyś wyruszyli, by chronić swe życie. Spędzony razem czas wspominali jako momenty szczególne, piękne, wypełnione przyjaźnią i zgodą.

Dzieło kończy się posłowiem będącym próbą udzielenia przez autora odpowiedzi na sądy zarzucające mu zbytnią swobodę w doborze tematów i używanie nieprzystojących słów.

Geneza

Boccaccio rozpoczął pracę nad „Dekameronem” najprawdopodobniej w 1348 r. – tuż po epidemii czarnej śmierci, której sam doświadczył – a ukończył ją w 1353. Istnieją przesłanki, że w czasie procesu twórczego Florentczyk posiłkował się bogactwem literatury Dalekiego Wschodu – m. in. „Pańćatantrą” („Pięcioksiąg” zawierający 200 bajek) oraz „Księgą tysiąca i jednej nocy”. Część historii uważana jest za legendy i opowiastki powtarzane na terenach dzisiejszej Italii. Trzeba jednak podkreślić, że Boccaccio każdą z opowieści dopasował do ówczesnych realiów.

Czas i miejsce akcji

Zasadnicza akcja dzieła toczy się we Florencji oraz w nieco oddalonym od wielkiego miasta miejscu, w którym bohaterowie znaleźli schronienie. Wydarzenia te rozgrywają się najprawdopodobniej w 1348, a więc w okresie wyjątkowego nasilenia zarazy.

Historie przedstawiane przez bohaterów przenoszą odbiorcę w różnorodne miejsca (teren dzisiejszych Włoch, odległe i egzotyczne krainy) i epoki.

Interpretacja

Główny wątek „Dekameronu” ukazuje podjętą przez głównych bohaterów próbę przywrócenia spokoju i ucieczki przed wszechogarniającą śmiercią. W obliczu szalejącej zarazy postanawiają oni odseparować się od świata zewnętrznego i spędzić te dni na opowiadaniu rozmaitych historii.

Opowieści przytaczane przez dziesiątkę młodych ludzi dotykają różnorodnej tematyki. Jednak dominować zdaje się miłość (wątek ten pojawia się także w ich rozmowach), która jawi się tutaj jako siła kontrastująca z bezwzględną śmiercią. Mowa tutaj nie tylko o namiętnym uczuciu, ale także innych jego wariantach (np. miłość macierzyńska). Często pojawia się także motyw szczęścia, niezwykłego sposobu, w jaki przywoływane postaci wymykały się kłopotom. Nierzadko bohaterowie nowel śmieją się niebezpieczeństwom w twarz, pozwalając sobie także na dość swobodne traktowanie reguł i zasad.

W dziele Boccaccia ujawniają się zapowiedzi humanizmu. Człowiek znajduje się w centrum tej różnobarwnej i tętniącej życiem opowieści. Jego problemy, rozterki i doświadczenia stanowią esencję dzieła, nadając mu wyjątkowy charakter.
„Dekameron” często rozpatrywany jest także jako niesamowicie cenne źródło informacji na temat życia w XIV stuleciu. Przytaczane opowieści ukazują obraz życia w miasteczkach, wioskach, klasztorach itp. Zaś główny wątek fabularny przedstawia konwenanse i zwyczaje wyższych sfer, ich zamiłowanie do sztuki i pieśni. Cechą łączącą niemal wszystkich jest z kolei umiłowanie życia.