Unikalne i sprawdzone teksty

Na czym polega tragizm Edypa i Makbeta? Porównanie

Edyp - syn Lajosa i Jokasty - oraz Makbet - szlachetny tan Glamis - pojawiają się na kartach dwóch tragedii, których powstanie dzieli około 2000 lat. Losy tych bohaterów mogą wydawać się bardzo podobne, jednak bliższe spojrzenie pozwala uchwycić wiele różnic, jakie ukazują odmienność historii króla Teb oraz władcy Szkocji.

Bohater „Króla Edypa” przyszedł na świat jako dziecko Lajosa i Jokasty. Nie był jednak potomkiem wyczekiwanym, ponieważ jego ojciec, udawszy się do wyroczni w Delfach, usłyszał mrożącą krew w żyłach przepowiednię. Mówiła ona, że zostanie zabity przez własnego syna. Wtedy władca postanowił oddać dziecko niewolnikowi i nakazał zanieść je w góry Kiteronu. Litość poddanego sprawiła, że Edyp trafił do Koryntu, gdzie, przynajmniej przez jakiś czas, wiódł szczęśliwe życie.

Tytułowy bohater dzieła Sofoklesa, będąc w Delfach, usłyszał tę samą przepowiednie. Dowiedziawszy się, że zamorduje własnego ojca, opuścił Korynt i wyruszył do Teb. W drodze zabił Lajosa, zupełnie nie wiedząc, z kim ma do czynienia. Zaś w swojej ojczyźnie odpowiedział na zagadkę Sfinksa i pojął za żonę Jokastę - swą matkę.

Akcja „Króla Edypa” rozpoczyna się rozmową tytułowego bohatera z kapłanem. Temat konwersacji stanowią plagi, jakie od jakiegoś czasu nawiedzają Teby. Ich przyczynę znał mędrzec Tyrezjasz. Wyjawienie jej skutkuje samobójczą śmiercią Jokasty oraz dobrowolnym wygnaniem Edypa, który oślepił się przed opuszczeniem miasta.

Historia Makbeta, poza wspólnym motywem królobójstwa i przejęcia władzy (chociaż innymi sposobami), znacznie różni się od zawiłych i niejasnych losów syna Lajosa. Tan Glamis, wracając w glorii i chwale ze zwycięskiej bitwy, spotkał przerażające wiedźmy. Tajemnicze istoty zwróciły się doń słowami: Witaj, Makbecie, przyszły witaj królu! Wizja założenia korony nie opuszczała myśli głównego bohatera, ostatecznie doprowadzając do haniebnego morderstwa króla Dunkana.

Zostawszy władcą Szkocji, Makbet zaprzeczył wyznawanym przez siebie wartościom. Nie tylko zdobył koronę w godny potępienia sposób, ale także stał się bezwzględnym tyranem i uzurpatorem. Dawni przyjaciele odwrócili się od niego, a poddani żyli w strachu. Ostatecznie bohater dzieła Szekspira poniósł klęskę - stanął na skraju szaleństwa, po czym zginął z ręki szlachetnego Makdufa.

Przyjrzawszy się historiom obydwóch bohaterów nie trudno dostrzec wspólne, łączące je punkty. Tym najbardziej wyraźnym jest fakt, iż Edyp i Makbet zasiedli na tronie, stając się władcami. Jednak już tutaj pojawiają się pierwsze rozbieżności. O ile korona stała się prawdziwą obsesją nadmiernie ambitnego Makbeta, o tyle Edyp wcale nie zamierzał zasiadać na tronie, o czym mogą świadczyć te słowa wypowiedziane do Tyrezjasza: Jakże was zawiść natrętnie się czepia, / Jeżeli z tronu, którym mnie to miasto / W dani, bez prośby mojej zaszczyciło, / Kreon, ów wierny, ów stary przyjaciel / Zdradą, podstępem zamierza mnie zwalić. Bohater dzieła Williama Szekspira, usłyszawszy słowa wiedźm, postanowił wcielić roztoczoną przed nim wizję w życie. Działał wówczas w pełni świadomie, pokonując przy tym wewnętrzne opory i rozterki (Dalszego kroku w sprawie tej nie zrobim. / Tyle niedawno zlał na mnie honorów; / Na złotąm chwałę u ludzi zarobił, / Chciałbym ją w całej dziś świetności nosić, / A nie tak prędko z pogardą odrzucać.). Z kolei Edyp, na wieść o tym, że zamorduje ojca, postanowił opuścić Korynt i rozpocząć nierówną walkę z losem.

Tragizm Makbeta objawia się przede wszystkim w katastrofalnych skutkach jednej decyzji, która przekreśla wszystkie jego dotychczasowe dokonania. Dokonany przezeń wybór popycha go do nieuchronnej klęski. Nawet najlepiej ufortyfikowana twierdza nie może ochronić go przed cierpieniem psychicznym oraz pogardą i nienawiścią, z jakimi spoglądają nań ludzie. W obliczu gniewu innych tanów Makbet nie może już nic zmienić, jest bezradny, może tylko czekać na śmierć.

Natomiast Edyp pragnie uciec przed losem. Jednak nie zna swojej historii i nie może podjąć właściwych decyzji. Wydalony niegdyś z Teb wraca do nich i ratuje miasto przed Sfinksem, a następnie przyjmuje tron. Nie ma świadomości, że wszystko dzieje się zgodnie z przepowiednią. Kiedy jego oczy próbuje otworzyć Tyrezjasz, podejrzewa Kreona o spisek i wykorzystanie do jego realizacji mędrca. Nad synem Lajosa ciąży fatum, przez co każde jego działanie (wartościowane jako dobre lub złe) prowadzi go do ostatecznej porażki.

Porównanie tragizmu Edypa z tragizmem Makbeta ukazuje przede wszystkim zmiany w postrzeganiu świata, jakie zaszły na przestrzeni dwudziestu stuleci. Starający się postępować moralnie Edyp przegrywa z wszechpotężnym fatum - siłą dalece wykraczającą poza ludzki świat. Z kolei Makbet dysponuje nieocenioną możliwością wyboru, lecz omamiony wizją korony postanawia zamordować Dunkana. Wtedy jasnym staje się, że z obranej przezeń drogi nie ma odwrotu.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Rzecz Czarnoleska – interpretacja...

„Rzecz Czarnoleska” to wiersz Juliana Tuwima którego tytuł posłużył również całemu tomikowi. Samo sformułowanie „rzecz Czarnoleska”...

Dusza Pana Cogito – interpretacja...

„Dusza Pana Cogito” Zbigniewa Herberta to wiersz który stanowi refleksję nad duchową kondycją współczesnego człowieka. Główną opozycją...

Kordian – streszczenie plan wydarzeń...

Streszczenie Przygotowanie Akcja przygotowania rozgrywa się 31 grudnia 1799 r. W chacie Twardowskiego – sławnego niegdyś czarnoksiężnika – gromadzą się siły...

Jezioro osobliwości - streszczenie...

Streszczenie Czasem osoby które dotychczas były dalekie mogą stać się powiernikami największych sekretów. Nielubiany przez Martę partner matki Wiktor otrzymuje...

Miłosierdzie gminy – streszczenie...

Streszczenie Pan Storch dzień pracy rozpoczął od rozmowy z Sędzią. Radca kieruje swe kroki do pracy gdzie czekają już na niego zgromadzeni ludzie. Ubrani są w charakterystyczny...

Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią...

Streszczenie Wierszowany dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią rozpoczyna się od sceny modlitwy mistrza w kościele kiedy to prosi Boga o możliwość spotkania ze Śmiercią....

Pan Wołodyjowski – streszczenie...

Streszczenie Po wojnie węgierskiej odbył się ślub Andrzeja Kmicica i Oleńki Billewiczówny. Wkrótce przed ołtarzem stanąć mieli także pułkownik Michał...

Miło szaleć kiedy czas po temu...

Pieśń XX („Miło szaleć kiedy czas po temu”) łączy refleksję nad życiem charakterystyczną dla poważniejszych utworów Kochanowskiego z dowcipem i „biesiadnym”...

Bogurodzica – opracowanie interpretacja...

Autorstwo i czas powstania Przechowywany w Bibliotece Jagiellońskiej najstarszy rękopis „Bogurodzicy” pochodzi z początku XV w. Został on odnaleziony w oprawie...