Pieśń o żołnierzach z Westerplatte – interpretacja i analiza

„Pieśń o żołnierzach z Westerplatte” Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego powstała w 1939 roku. Miała ona upamiętniać bohaterstwo polskich obrońców Westerplatte, którzy przez tydzień walczyli w Gdańsku z atakiem niemieckiego pancernika Schleswig-Holstein. Utwór stanowi hołd dla polskich żołnierzy, nie wahali się oni bowiem poświęcić własnego życia za wolność ojczyzny i dali przykład wspaniałej postawy wszystkim Polakom. Gałczyński napisał wiersz podczas pobytu w sowieckiej niewoli, do której dostał się po zajęciu Polski przez hitlerowskie Niemcy i ZSRR.

Utwór ma budowę meliczną, jak wskazuje bowiem tytuł, jest pieśnią. Składa się z pięciu strof przedzielonych dwukrotnie parentezą (wtrąceniem). Pierwszą zwrotkę oraz wtrącenia stanowią wypowiedzi podmiotu lirycznego, pozostałą część tekstu zajmują natomiast słowa pieśni śpiewanej przez poległych na Westerplatte. Czasoprzestrzeń w wierszu ma charakter historyczno-mityczny. Z jednej strony mowa bowiem o autentycznych wydarzeniach, czyli obronie gdańskiego wybrzeża przed hitlerowskimi najeźdźcami, z drugiej zaś pojawiają się dusze zabitych żołnierzy i rajskie krajobrazy. Elementy cudowności wyraźnie przeplatają się w tekście z realiami, tworząc mit.

Ponadto powtórzenia słów „tego roku” wskazują na konstruowanie czasu mitycznego („illo tempore”). Lato, w którym rozgrywa się opisywana historia, nie tylko wskazuje na czas napaści Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku, ale stanowi także porę symboliczną. Lato to bowiem czas żniw i zbierania plonów, tym samym zaś ofiara polskich żołnierzy zostaje porównana do biblijnego obrazu śmierci jako oddzielenia ziarna od plew. Żołnierze u Gałczyńskiego idą prosto do nieba, ponieważ ich czyn był bohaterski i zasługiwał na najwyższą nagrodę.

Zamiast bólu i żałoby w wierszu pojawiają się rajskie krajobrazy opisane za pomocą wymownych epitetów: „niebiańskie polany” i „rajskie wrzosowiska”, które oddają wielkość nagrody, jaka spotkała bohaterów. Jednocześnie zaś mamy do czynienia z zapowiedzią zwycięstwa Polski w starciu z Niemcami, ponieważ żołnierze podkreślają, że w najtrudniejszych chwilach nie opuszczą swojej ojczyzny, ale „spłyną” z chmur w środek Warszawy.