Walc – interpretacja i analiza

Wiersz Czesława Miłosza „Walc” pochodzi z 1942 roku. Poeta jednak nie opisuje w utworze trwającej właśnie wojny, a cofa się kilka dekad, do roku 1910. Przedstawia w wierszu elegancki bal, w którym biorą udział elity społeczne.

Już lustra dźwięk walca powoli obraca
I świecznik kołując odpływa w głąb sal.
I patrz: sto świeczników we mgłach się zatacza,
Sto luster odbija snujący się bal.

Jednak ten okres radości ma swój odmierzony czas. Dowiadujemy się, że „Już biją zegary,/ Lat cicho w klepsydrach przesącza się piach”. Oczywiście Miłosz odwołuje się do pierwszej wojny światowej, która wybuchał cztery lata po opisywanym balu. Konflikt ów przyniósł zagładę liberalnej i pełnej optymizmu Europie XIX wieku. Piękna kobieta, która tańczy na balu nie wie, że jej syn będzie cierpiał w piekle okopów pokrywającym kontynent.

Tam, w tym pochodzie, w milczącym szeregu,
Patrz, to twój syn. Policzek przecięty,
Krwawi. On idzie, małpio uśmiechnięty,
Krzycz! W niewolnictwie szczęśliwy.

Szczęśliwi i wykształceni ludzie na balu nie są w stanie nawet przewidzieć, że niedługo jednostka zostanie strącona z piedestału, na którym ustawiła ją ideologia liberalizmu. Pojedynczy człowiek stanie się tylko trybem w okrutnych machinach wojenny poszczególnych mocarstw.

Świat Miłosza, poety urodzonego w 1911 roku, jest już innym światem. Pokolenie ludzi, którzy mogli brać udział w balu w 1910 roku nie pojmie już tego, co stało się udziałem ich dzieci i wnuków. Miłosz podkreśla to w autotematycznym fragmencie wiersza:

A gdzieś tam daleko poeta się rodzi.
Nie dla nich, nie dla nich napisze ich pieśń.
Do chat drogą mleczną noc letnia podchodzi
I psami w olszynach zanosi się wieś.

Dlaczego Czesław Miłosz pisał wiersz o świecie przed I wojną światową w czasie, gdy w najlepsze trwała II wojna, będąca jeszcze krwawszym konfliktem? Zapewne dostrzegał związek miedzy tymi dwoma wojnami – wielu historyków podkreśla, że II wojna była niejako kontynuacją I wojny, która nie została ostatecznie rozstrzygnięta. Ale najpewniej chciał też podkreślić, że tak jak przed lat powstało pęknięcie między doświadczeniem pokoleń, tak teraz (w 1942) pojawia się pęknięcie kolejne. Ludzie, którzy w czasie dwudziestu lat pokoju zdążyli przywyknąć do świata bez przemocy, nie będą się potrafili dostosować. Młodzież pozna tylko wojnę i okrucieństwo. A pokolenie poety? Ono jest gdzieś pomiędzy tymi dwoma grupami wiekowymi – przypadła im smutna rola obserwatorów, tych, którzy rozumieją i świat pokoju i świat wojennej pożogi.

Forma utworu (kilka informacji):
– układ rymów abab
– apostrofa (do kobiety biorącej udział w balu)
– epitet (czerwone słońce)