Kowal – interpretacja i analiza wiersza

„Kowal” to jeden z najważniejszych wierszy debiutanckiego tomu poetyckiego Leopolda Staffa, „Sny o potędze” (1901). Liryk ma charakter programowy, stanowi bowiem wykładnię sztuki i życia, jakie postuluje poeta. Podmiotem w wierszu jest osoba, którą można utożsamić z artystą, wypowiada się on w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Pod względem formalnym tekst ma charakter sonetu: składa się z czterech strof, z czego dwie pierwsze są bardziej osobiste, dwie pozostałe zaś ogólne.

Tytułowy kowal to podmiot wiersza, który wykuwa ze szlachetnych kruszców odnalezionych we własnym wnętrzu swoje serce. Postać ta przywodzi na myśl mitologicznego Hefajstosa, boga ognia, zwanego również wulkanem. Oba te określenia zostają przywołane w tekście, wraz z kowalskimi atrybutami: kowadłem i młotem. Sama czynność wykuwania serca jest zaś wymowną metaforą kształtowania własnego losu. Trud kowala podkreśla nagromadzenie czasowników.

Serce, które ma powstać w wyniku pracy kowala, określają wyraziste epitety: „serce hartowne, serce dumne, silne”. Jednocześnie jednak podmiot przestrzega, że jeśli owoc jego pracy okaże się słaby i pęknie, on sam rozbije je pięścią w pył. Nie może być ono bowiem „rysą chorej niemocy skażone”. Staff przywołuje tu nietzscheańską filozofię kultu siły i pogardy dla słabości. Pojawia się ona jako przeciwstawienie dekadenckiego zwątpienia i niemocy.

Poeta podkreśla zatem, że podstawowym zadaniem człowieka jest niejako wykuwanie swojej potęgi, samodzielne kształtowanie własnego losu pomimo wszystkich przeciwności. W heroicznym przezwyciężaniu słabości upatruje Staff sensu egzystencji. Co więcej, postulat ów odnosi się również do sztuki. Podobnie jak człowiek trudzi się ze swoim życiem, tak poeta pracuje nad własnym wierszem, ubierając go w doskonałą formę sonetu.